O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi

Мен қайта ўқийдиган китоб

Мен қайта ўқийдиган китоб
22 views
20 April 2014 - 20:00

1989 йилгача мен қўлимга тушган китобни “ўқиб ташлайверар эдим” Аммо 1989 йили Габриел Маркеснинг “Юз йил танхоликда” китобини ўқиганимдан кейин бошқа романларни ўқигим келмай қолди.

Хемингуей¸Кафка ва албатта Маркес.
Сўнгги 20 йил мобайнида мана шу уч муаллиф асарларини қайта ўқиш менга кифоя бўлди. Бу қоиданинг истисноси сифатида Ўрхон Помуқ рўмонларини ўқидим.
Аммо қоғоз китоб ўқиш урфдан қолган бу замонда мен жон деб Маркес асарларини қайта ўқирдим.
Рус тилида ўқиганим бу муаллифнинг маржондек узун жумлалари менга янги барокко каби туюлар эди.
Яқинда Колумбиялик талаба билан учрашиб қолганимда Маркес ҳақида сўрадим. Маркес испанчанинг Колумбия лаҳжасида¸ эски абориген қўшиқларига тақлидан жумла тузади деганида мен бу талаба айтганини ич ичимдан тушундим.
Айниқса яқинда қайта ўқиганим “Патриархнинг кузи” асари нақорати кўп қўшиқ каби туюлади.
1989 йилда рассом дўстимиз Баҳодир Жалол Маркес асарларидан илхомланиб “Қулаган фаришта” деган расм чизганида менга ëқмаган эди.
Менимча Маркес асарларига рассом Сергей Паражанов расмлари мос тушади.
Маркес ўлгани ҳақидаги хабар мени шимолий Африкада қувиб етди.
“Ëзувчилар ўлмайди¸ улар ўз китоблари билан ҳизматни давом эттираверадилар”¸ деган сийқа жумланинг маъносини тушундим.
Ҳақиқатдан ҳам шундай.
Мана бу эса Маркесдан иқтибос:
“Лекин у ахир биларди бошданоқ: унга хушомад қилгувчилар уни алдайдилар, у биларди, хушомад учун нақдина оладилар, у биларди, уни шодумон шарафлаган ва унга мангу бахтиёр ҳаёт тилаган издиҳомлар ҳарбийларнинг қурол кучи билан ҳайдаб келтирилади; у буларнинг барини билар ва ўзини шу ёлғонга, шон-шуҳратнинг шу тубан ўлпонига суяниб яшашга ўргатганди… Умр кузининг хазонгарчилиги бошланганда, у шунга ишонч ҳосил қилдики, ўз ҳокимиятига ҳеч қачон тўла эга бўлолмайди, бутун ҳаётни ҳеч қачон тўлалигича қамраб ололмайди, зеро, бу ҳаётнинг ёлғиз орқа томонинигина билишга маҳкум, чокларинигина кўздан кечиришга маҳкум… лекин биз бу ҳаётни бутунлай бошқа томондан кўрардик, жаноб генерал, биз уни хўрланган, маҳрум этилганлар томонида туриб кўрардик, биз уни қайғу-ғамларимизнинг битмас-туганмас йиллари оша ичкаридан туриб кўрардик, сизнинг туганмас сарғайган хазонгарчилигингиз йиллари, йиллар оша кўрардик уни, ва шунга қарамай биз яна барибир яшардик ва ҳар ҳолда бизнинг дардимиз дард эди… У эса бизни ҳам, ўзини ҳам яхши билмай мажҳулликда ўтди, бузрук тушмагур, мудом ўзининг чуриллаган даббасига андармон бўлди, тақдир меҳмонининг ногаҳон бир зарбаси билан омонсиз қулади, илдиз-пилдизи билан қўпорилиб йитди… у энди ҳаётга бегона, кўчаларга гурас-гурас ёпирилиб чиққан ва хуррам қўшиқлар куйлаган одамлар издиҳомининг еру осмонларни тўлдирган қувончларини эшитмасди, у энди байрам оташбозликларию эрк ноғораларини эшитмасди, у энди одамлар ва дунёга эзгу хабар тарқатаётган бонг садоларини эшитмасди, мангуликнинг беҳад-беҳисоб вақти ниҳоят тугаган эди”…

Шуҳрат Бобожон