(Китобнинг “Пафос” номли эссеси остига ёзилган изоҳлар)

Xayrullo Salomov:

1991 ~йил,19~21 август, давлат тўнтариши юз бериб ГКЧП ҳокимиятга келган, 3~кун давом этган диктатурани Ҳиндистондан шошилинч қайтиб келган И. Каримов қўллаб қувватлаб баёнот берган эди.. Солиҳ эса қатъий суратда ҳокимиятга келган зўравонларни танқид қилган эди..

Худди кечагидай… қанча сувлар оқиб кетди, тарих ўзгача ёзилди, қахрамонлар хоинга айлантирилди.

Вақт ~буюк ҳакам!

Хатолар тан олинади ўзгача адолат тарозилари ўртага қўйилади, буни кўрмай, билмай ўтиб кетиш… армонга ўхшаяпти.

Пафос ҳақида билдирилган фикрдан сўнг пафос билан ўқилган, қулоғимга сингиб кетган шеърларни эсладим, совет классиги Ғ. Ғуломнинг радиолар орқали эшиттирилган шеъри ёдимга тушди…

Яна кимлардир Ўзбекистон халқ… унвонларини олганлар, қанчалари адабиёт дарсликларидан тушиб кетди ва биламанки, “халқ” унвонига эга бўлганлар сафи вақт элагидан эланиб “маддоҳ” унвонига лойиқ топилади.

Ўқиганларимдан хулоса шуки, шоир руҳи ўша советнинг энг турғун муҳити шароитидан ёриб чиқаётган данак ниҳолига ўхшади, исёнкор руҳ туғилиши билан муҳит унга бегона кўринди, унинг озод руҳи янги Қуёш, янги Ҳаво истади, бу ҳол унинг шеърларида муҳрланиб қолган экан.

Oydin Salom:

Men 80- 90- yillarda Muhammad Solihning maqolalari chiqadigan gazetalarni intiqib kutar, yutaqib o’qir edim! Afsus , Muhammad Solihni hozirgi avlod tanimaydi, bilmaydi .M.Solihsiz yashayotgan avlod ham 30 yoshdan oshib qoldi. Biz uni boy berdik! Agar uni biz saqlab qola olganimizda edi, hech bo’lmasa, siyosiy ongimiz, ijtimoiy tushunchamiz hozirgi kabi sayoz bo’lmas edi.Hech bo’lmasa, qalbimiz nohaqliklardan g’alayon solish-u, junbishga tushishga o’rganar edi, hozirgiday zanglab qolmas edi! Hech bo’lmasa, tushovlangan tilimiz biroz bo’lsa ham faryod ko’tararmidi!!!

Yoshim 60 ga yaqinlashyapti. Umrimda bir marta saylovga borganman, umrimda bir marta ovoz berganman. Bu ham bo’lsa Muhammad Solihga!!! Men unga ishonar edim !!! U faqat jasur, botir, qo’rqmas emas, balki siyosatni juda chuqur biladigan , savolni , ya’ni talabni to’g’ri qoya oladigan siyosatdon edi!!!

Shuni ishonch bilan ayta olamanki, Muhammad Solih 80- 90- yillarda o’z publitsistik maqolalari bn xalqning ko’r ko’zlarini ochdi, Moskva bn bitta o’zi yakkama- yakka kurashdi.

Ozimizdagi ahli ideologiya, ahli qalam ,ahli siyosat uni qo’llab- quvvatlash o’rniga uning oyog’idan chaldi.
Muhammad Solih qaysi dolzarb masalani olib chiqsa, dastlab, bir muddat sukunat, so’ngra shiddatli tanqid, undan keyin esa Solih ko’targan masalalarni go’yo ozlari ko’tarib chiqqan kabi nog’ora chalib matbuotga olib chiqishar edi!…

Manaman degan nomdor ahli qalam ham Muhammad Solih solgan so’qmoqdan yurishar edi. Birinchi so’zni hamisha Muhammad Solih qo’rqmay, dadil aytar edi ! Nazarimda, Muhammad Solih bir burgut bo’lsa, boshqalari uning gaplari- yu, fikrlarini takrorlovchi to’tiqush edi.

https://www.facebook.com/muhammadsalih.dperk