“Қайта қуриш” сиёсатининг сўнгги босқичида, 1990 йил баҳор ойига келиб, Совет Иттифоқи таркибидаги баъзи жумҳуриятлар ўз мустақиллигини эълон кила бошладилар. Литва, Латвия. Эстония, Россия федерацияси, Гуржистон ва Ўзбекистон ўзларининг мустақиллик декларацияларини эълон қилишди.

СССРнинг парчаланишдан сақлаб қолиш учун Совет Иттифоқи Олий Кенгаши 3 апрел 1990да Совет Иттифоқи давлатини тенг ҳуқуқли суверен жумҳуриятлардан ташкил топган Демократик Федератив Давлатга айлантириш ҳақда Янги Шартнома концепциясини қабул қилди.

Аммо парчаланиш жараёни тўхтамади.

1991 йилнинг 16 январида Михаил Горбачев бошчилигидаги сиёсий раҳбарият Иттифоқни сақлаб қолиш учун Умумиттифок Референдумини ўтказишга қарор қилди. Референдумда қўйилган битта саволга “ҳа” ёки “йўк” деб жавоб бериш керак эди.

Савол шундай эди:   “Сиз Совет Иттифоқини миллатидан катъий назар ҳар кимнинг ҳак-ҳуқуқи, эркинлиги кафолатланган суверен жумҳуриятларнинг Янгиланган  Федерацияси сифатида сақлаб қолиш зарур деб ҳисоблайсизми?”

Ва 1991 йил 17 март куни Совет давлатининг 70-йиллик тарихида илк реферндум бўлиб ўтди.

Аввал ўз мустақилликларини эълон қилган Литва, Эстония, Латвия, Грузия, Молдавияда бу реферндумда қатнашмади.

Аввал мустақиллиги эълон қилганлар орасида битта Ўзбекистон бу референдумда қатнашди.

1990 йил 20 июнда Ўзбекистон Олий Кенгашида қабул қилинган Мустақиллик Декларациясини Ислом Каримов бошчилигидаги жиноий гуруҳ инкор этди ва ўзбек халқини Референдумда қатнашишга мажбурлаб, унга янгиланган совет буйинтуруғини кийдирди.

Сиёсий ташкилотлардан битта ЭРК партияси бу аксилмиллий референдумга қарши чиқди, халқни бойкотга чақирди. Партия маҳаллий ташкилотлари ўлка бўйлаб референдумга қарши кенг миқёсда ташвиқот юритди. Аммо сайловларни сохталаштиришда устаси фаранг коммунистлар

аҳолининг 93 фоизи янгиланган Иттифоқ учун овоз берди дея хисобот беришди.

Каримов бошчилик ўзбек коммунистлари 1991 йилда ҳам Совет Иттифоқининг йиқилишга ишонмаган эдилар. Улар Москва яна аввалги қудратига қайтиб, озодлик истаган миллий гуруҳларни қатл этади, биз эса янги неъматларга ноил бўламиз, деган умид билан яшар эдилар.

Диктатор Каримов ўлди, аммо 1991 йилги Мустақиллик Декларациясига хиёнат қилган ўша диктаторнинг сафдошлари бугун Ўзбекистонни бошқараяпти. Токи улар иқтидордан кетмагунча хиёнат марафони давом этади. Бу ТЕНДЕНЦİЯ Ўзбекистоннинг Евроосиё Иттифоқи бўйинтуругига киритилиши учун қилинаётган ғайратларда яққол кўринаяпти. Хоиннинг меросхўрлари иқтидордан кетсагина халқимиз рўшноликка чиқиши мумкин.

Муҳаммад Солиҳ