![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/misyonerler.png\")
<\/p>\n
B\u00f6lgemizde yakla\u015f\u0131k 200 seneye yay\u0131lm\u0131\u015f olan Amerikan Protestan misyonerlik faaliyetleri ve bu faaliyetlere ba\u011fl\u0131 olarak meydana gelmi\u015f olaylar a\u015fa\u011f\u0131da sunulan bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda incelendi\u011finde, Amerika\u2019n\u0131n L\u00fcbnan, Suriye, Irak, Filistin ve Do\u011fu Anadolu co\u011frafyas\u0131ndaki politikas\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Sanki eski dosyalar raflardan indirilmi\u015f ve 1820\u2019lerde icra safhas\u0131na konulmak istenen senaryolara kal\u0131nan yerden devam edilmektedir. 1954\u2019te Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar\u2019\u0131n ABD\u2019yi ziyaretindeki g\u00f6rkemli kar\u015f\u0131lama t\u00f6renleri, keza Ba\u015fkan D. David Eisenhower\u2019in Ankara\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret bir hat\u0131ra olarak kald\u0131, (**) Kore\u2019de verdi\u011fimiz 718 \u015fehit unutuldu. Dostluk ve m\u00fcttefiklik deme\u00e7leri tarih sayfalar\u0131na u\u00e7ucu m\u00fcrekkeple yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kimse bu tabirleri art\u0131k kullanm\u0131yor. Acaba ara verilmi\u015f olan prosed\u00fcr seneler sonra projenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131m\u0131 olarak yeniden icra m\u0131 ediliyor? \u0130\u015fte 200 y\u0131ll\u0131k olaylar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri:<\/p>\n
Ha\u00e7l\u0131 Seferlerinde ba\u015far\u0131l\u0131 olamayan H\u0131ristiyan d\u00fcnyas\u0131 Anadolu ve Ortado\u011fu\u2019ya yay\u0131lma konusunda taktik de\u011fi\u015ftirir ve 1779\u2019da oryantalist \u201cDo\u011funun Ke\u015fif Kollar\u0131\u201dn\u0131, ard\u0131ndan 1820\u2019de misyonerlerden olu\u015fan e\u011fitim ordusunu Anadolu, Balkanlar, Suriye ve L\u00fcbnan\u2019a g\u00f6nderir. Oryantalistler, kendilerinden sonra gelecek olan misyonerlere, do\u011fuya ait b\u00fct\u00fcn bilgileri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak haritalar\u0131yla haz\u0131rlay\u0131p teslim ederler.<\/p>\n
Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndaki Protestan misyonerlik faaliyetleri, \u201cThe American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM)\u201d isimli misyoner te\u015fkilat\u0131n\u0131n 1810 tarihinde Boston\u2019da kurulmas\u0131yla ba\u015flar ve1820-23 senelerinde \u0130zmir ve Beyrut \u00fczerinden Osmanl\u0131 topraklar\u0131na girerek yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n
![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/ABCFM.png\")
<\/p>\n
ABCFM\u2019a katk\u0131da bulunanlara verilen sertifika \u00f6rne\u011fi ABCFM\u2019nin \u0130stanbul Binas\u0131 Fikir babalar\u0131 T\u00fcrkleri \u201c\u015feytan\u201d olarak tan\u0131tan Martin Luther\u2019dir. Amerikal\u0131 Misyonerler ilk olarak L\u00fcbnan, Suriye ve Do\u011fu Anadolu\u2019daki tarihi eserleri onarma gerek\u00e7eleriyle \u00fclkemize gelirler ve g\u00fcndemlerindeki faaliyetlerine ba\u015flarlar <\/strong>(1).Ermeniler haricinde (Rumlar dahil) hi\u00e7bir toplum taraf\u0131ndan olumlu kar\u015f\u0131lanmazlar. Bilahare b\u00f6lgedeki Ermenileri Protestanla\u015ft\u0131r\u0131rlar.S\u00fcryani ve Nesturilere de yard\u0131m edip b\u00f6lgede iyice palazland\u0131ktan sonra Ermenilere silah, cephane ve askeri e\u011fitim yard\u0131m\u0131nda bulunarak Osmanl\u0131 Devletine kar\u015f\u0131 isyana te\u015fvik ederler. \u00c7\u0131kan isyanlar ba\u015far\u0131 ile neticelenmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sultan \u0130kinci Abd\u00fclhamit taht\u0131n\u0131 feda etmeyi g\u00f6ze alarak, siyasi ve askeri alanlara da girmi\u015f olan misyonerlerin faaliyetlerini bir g\u00f6lge gibi takip ettirir, su\u00e7\u00fcst\u00fc yakalat\u0131r ve yanl\u0131\u015f i\u015fler yapanlar\u0131 hudut d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6nderir. (40). \u0130kinci Abd\u00fclhamit, misyonerlerin askeri \u00fcs olarak kulland\u0131klar\u0131 okullardan g\u00f6nderdikleri \u015fifreli yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zer (40) ve an\u0131nda tedbirler alarak 1838 tarihinde (ilkokulu dahi okumam\u0131\u015f olan) Mustafa Re\u015fit Pa\u015fa ailesiyle helalle\u015ftikten sonra G\u00fclhane Park\u0131nda Tanzimat Ferman\u0131n\u0131 okur ve gayrim\u00fcslim az\u0131nl\u0131klara b\u00fcy\u00fck haklar verildi\u011fini m\u00fcjdeler. Bu ferman\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131yla misyonerlere g\u00fcn do\u011far. American Board Te\u015fkilat\u0131n\u0131n mensuplar\u0131 ak\u0131n ak\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye gelmeye ve okul, hastane, yetimhane vs gibi m\u00fcesseseler a\u00e7maya ba\u015flarlar.<\/p>\n Ermeni ve S\u00fcryanilere Yard\u0131m adl\u0131 Amerikan Komitesi Mustafa Re\u015fit Pa\u015fa Tanzimat Ferman\u0131n\u0131 okurken \u00dclkemizdeki gayrim\u00fcslimlerden yakla\u015f\u0131k 50.000 Ermeni vatanda\u015f\u0131m\u0131z Grogeryan mezhebinden Protestanl\u0131\u011fa ge\u00e7er. Amerikan misyonerleri el\u00e7iliklerinden de yard\u0131m g\u00f6rerek \u00f6zellikle Suriye, Beyrut, Van, Bitlis, Harput, Antep, Adana, Mara\u015f, Mardin,Merzifon gibi vilayetlerde yerel halk k\u0131yafetleriyle (BAO- Yer : Y..PRK.B\u015eK. \/ 44 -13) gezerek 65 senede toplam 6437 okul a\u00e7arlar (3). Sadece Harput\u2019ta 7 okullar\u0131 vard\u0131r. Amerikal\u0131lar\u2019\u0131n Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde a\u00e7t\u0131klar\u0131 ilk kolej 1824\u2019te Beyrut\u2019taki \u201cSyrian Protestant College<\/strong>\u201ddir. 1893 senesinde temsilcilik say\u0131s\u0131 861\u2019e \u00e7\u0131kar. Bu okullarda Ermenileri e\u011fittikten sonra silahland\u0131r\u0131p onlara bir devlet kurma vaadinde bulunurlar ve Osmanl\u0131 Devletine kar\u015f\u0131 isyana te\u015fvik ederler. \u0130syan \u0130ngiliz Konsolosunun raporlar\u0131na da yans\u0131r<\/strong>. 6 Haziran g\u00fcn\u00fc \u0130ngiliz Konsolos Williams, raporunda isyan\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201c6 Haziran\u2019da Amerika misyoneri Dr. Regnault ile birlikte asilerin savundu\u011fu iki yeri g\u00f6rd\u00fcm. Korunma usulleri beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Kendileri, \u0130ran\u2019dan yard\u0131m kuvvetleri gelinceye kadar on g\u00fcn dayanacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Bunlar aras\u0131nda Amerika, Rus, Bulgar uyruklu olanlar\u0131 da vard\u0131. Asilerin toplam\u0131 600\u2019e \u00e7\u0131kar.<\/strong>\u201d (2). Olaylar o kadar h\u0131zl\u0131 geli\u015fir ki, akl\u0131 selim sahibi Ermeniler bile bozguncu bu illegal faaliyetlerden rahats\u0131z olurlar ve Amerikal\u0131 misyonerleri Bab\u0131ali\u2019ye \u015fkayet ederek Devlet-i Aliyye\u2019nin tedbir almas\u0131n\u0131 isterler (4), (29), (34), (40). Misyoner George W.Dunmore ise g\u00f6nderdi\u011fi bir mektubunda \u201cHarputtaki H\u0131r\u0131stiyanlar bize o kadar d\u00fc\u015fmanca davran\u0131yorlar ki bir g\u00fcn sokakta bir k\u00f6pek gibi \u00f6ld\u00fcr\u00fclebilirim\u201d demi\u015ftir. (Erdal A\u00e7\u0131kses Sf: 58).<\/p>\n – Harput\u2019tan (Eski Elaz\u0131\u011f) Ferik Sadettin ve \u015eemsi Pa\u015falar Bab\u0131ali\u2019ye g\u00f6nderdikleri telgraflarda, Van \u0130syan Hareketlerini Van Ermeni Murahhas\u0131 Sihak ve Danyal ile iki Amerikan misyonerinin \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131n\u0131 rapor ederler <\/strong>(5).(Van\u2019da 1896 ve 1915 tarihlerinde iki isyan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r). \u0130ngiliz Konsolosu ve Amerikan misyonerlerini koruyan m\u00fcfrezeye de ate\u015f edilir ve bir er \u015fehit d\u00fc\u015fer (6). Emniyet g\u00fc\u00e7lerinin yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda \u0130ngiliz ve Amerikan misyonerlerinin Ermenilere yard\u0131m ettikleri ve haklar\u0131nda muamele yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n erzifon\u2019daki Misyoner Kolejinde 1892\u2019de isyan fitilini ate\u015fleyen Kolej M\u00fcd\u00fcr\u00fc White\u2019in a\u015fa\u011f\u0131daki ifadeleri dikkat \u00e7ekicidir ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki olaylara da g\u00f6ndermelerde bulunmaktad\u0131r. Ad\u0131 ge\u00e7en, Bible Huse\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi mektubunda; \u201cH\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en muazzam rakibi \u0130slamiyet ve en kuvvetli \u0130slam H\u00fck\u00fcmeti ise T\u00fcrkiye\u2019dir. Hi\u00e7 kimse meselenin kolayca ve \u00e7abucak halledilece\u011fine kani olamaz. Netice elde etmek i\u00e7in gerekirse 500 sene duracak ve muhakkak muvaffak olaca\u011f\u0131z. Mukaddes hizmetlerimizde yard\u0131mc\u0131 olan ve bu u\u011furda kanlar\u0131n\u0131 veren Ermeni ve Rum dostlar\u0131m\u0131z\u0131 terk etmemeliyiz. Alevilere de mezhep konusunda serbestlik tan\u0131rsak onlar da bize kat\u0131lacaklard\u0131r\u201d<\/strong> (7) demektedir.<\/p>\n Merzifon (Marsowan) Anadolu Koleji Orkestras\u0131 Merzifon Anadolu Koleji (Marsowan Station) (Kaynak: SALT Sergisi)<\/p>\n M\u0130SYONERLER YANICI VE PATLAYICI MADDE NAKLED\u0130YORLARDI:<\/strong><\/p>\n – Dini bir hizmeti y\u00fcr\u00fcten bir misyon \u00fclkeleraras\u0131 yan\u0131c\u0131-patlay\u0131c\u0131 hammadde nakliyat\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131r m\u0131? (8). E\u011fitim gibi ulvi bir hizmeti ifa etme sevdas\u0131nda olan bir te\u015fkilat \u00fclkeler aras\u0131 casusluk faaliyetlerinde bulunur mu? Antep\u2019in Koli\u00e7 Mektebi M\u00fcd\u00fcr\u00fc Filor taraf\u0131ndan Mara\u015f\u2019ta mukim \u0130ngiliz teba\u2019as\u0131ndan Mr. Lee ile Amerikal\u0131 Mr. Miklam\u2019a (*) sand\u0131k i\u00e7inde yan\u0131c\u0131 maddeler g\u00f6nderildi\u011fi, keza, ayn\u0131 misyonerlerin casusluk faaliyetleri i\u00e7inde olduklar\u0131, Antep Ermeni isyan komitecileriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckleri ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r (9). Adana Valili\u011finden Emniyeti Umumiye M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6nderilen yaz\u0131da; \u201cAsit i\u00e7erek intihar eden Urfa’da mukim Amerikan misyoneri Lesli\u2019nin Ermeni \u0130htilaline kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d<\/strong> ve Antep Yetimhanesinin demir-d\u00f6k\u00fcm at\u00f6lyesinde haz\u0131rlanan silahlar\u0131n da isyanda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve Ermeni isyan\u0131 sonras\u0131 yakalanaca\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131nca intihar etti\u011fi\u201d bildirilmi\u015ftir. (20). Diyarbak\u0131r Valisi de Amerikal\u0131 misyonerlerin Ermeni fesat\u00e7\u0131lar\u0131na destek verdiklerinin kesinle\u015fti\u011fini ve s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmesinin gere\u011fi hakk\u0131nda Bab\u0131\u00e2li\u2019ye telgraf \u00e7ekmi\u015ftir (10).<\/p>\n – Transit yoluyla \u0130ran\u2019a nitrogliserin te\u015fkiline yard\u0131mc\u0131 asidnitrikin ve daha tehlikeli olan pigromatd\u00f6 potas\u0131n getirdikleri ve bunlar\u0131n genellikle Amerika misyonerlerine g\u00f6nderildi\u011fi konsolosluktan bildirilmi\u015ftir <\/strong>(26). Keza, ba\u015fka bir Nezaret (Bakanl\u0131k) talimat\u0131nda, Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndan transit yoluyla \u0130ran\u2019daki Amerikal\u0131 misyonerlere g\u00f6nderilen ithali yasak yan\u0131c\u0131 maddeler konusunda gerekli dikkatin g\u00f6sterilmesi ve transit ge\u00e7en maddelerin b\u00fct\u00fcn Askeriye Nezareti b\u00fcrolar\u0131na bildirilmesi talep edilmi\u015ftir (27).<\/p>\n Halep\u2019te de Amerikan Mormon Mezhebi misyonerlerinden birinin Halep ve Antep\u2019teki faaliyetlerinin zararl\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi \u00fczerine vilayet d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00f6nmesi halinde Osmanl\u0131 Devletinden tamamen \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Daily News Gazetesi yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 haberinde, Mara\u015f\u2019taki Amerikal\u0131 Misyonerlerin Ermenilere silah tedarik ettikleri iddias\u0131yla Ermenilere kar\u015f\u0131 tavr\u0131 nedeniyle Halep Valisi taraf\u0131ndan Antep Kaymakam\u0131n\u0131n azledildi\u011fi haberi yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong> (11). (Gazete iddia diyor ama olay ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na incelenecek boyutta b\u00fcy\u00fck bir isyan hareketidir ve \u201cZeytun Olaylar\u0131<\/strong><\/strong>\u201d olarak tarihe ge\u00e7mi\u015ftir).<\/p>\n – Sultan \u0130kinci Abd\u00fclhamit, okul mutfa\u011f\u0131nda silah imal ederek Ermeni isyanlar\u0131na yard\u0131mda bulunan Merzifon Misyoner Okulunu ve American Board misyoner m\u00fcesseselerini 1893 tarihinde yerle bir eder (12). \u0130skenderun’da oturan Amerikal\u0131 misyonerler Abd\u00fclhamid\u2019i tazminat vermeye zorlamak i\u00e7in Amerikan H\u00fck\u00fcmeti’nden bir sava\u015f gemisi isterler (13).\u0130kinci Abd\u00fclhamit tazminat taleplerini re eder. (Bilahare faiziyle birlikte 100 bin dolar \u00f6denir). Bu olaylar – Misyonerler kural tan\u0131mama konusunda o kadar ileri giderler ki kendi \u00fclkelerinin temsilciliklerinden gelen talimatlara bile uymazlar.<\/strong> \u015e\u00f6yle ki; Avrupa’dan, Do\u011fudaki Ermeni muhta\u00e7lara g\u00f6nderilen maddi yard\u0131mlar\u0131n h\u00fck\u00fcmet nezaretinde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi \u0130ngiliz Konsolosu taraf\u0131ndan bildirilir. Ancak, Amerika misyonerleri ve Protestan \u00f6\u011fretmenleri bu \u00f6neriyi ret ederler. (15)<\/p>\n – Misyoner okullar\u0131 1918 Mondros Antla\u015fmas\u0131ndan sonra tekrar a\u00e7\u0131l\u0131r. Amerikan Board mensuplar\u0131 bu s\u00fcrede Milli M\u00fccadeleye kar\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fan Rum ve Ermenilere silah yard\u0131m\u0131nda bulunurlar. <\/strong>New York Times, 15 Nisan 1920 tarihli yay\u0131n\u0131nda, Antep\u2019teki Amerikal\u0131lar\u0131n ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, 21 Nisan 1920\u2019de ise T\u00fcrklerle Amerikal\u0131lar aras\u0131nda silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc haberini ne\u015freder.<\/p>\n – Amerikal\u0131 misyonerlerin yasalara ayk\u0131r\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri faaliyetlerden birisi de ruhsat almadan okul a\u00e7m\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r<\/strong> (16). (Tarih Vakf\u0131’n\u0131n Az\u0131nl\u0131k Okullar\u0131 2013 raporunda bu okullar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 400 oldu\u011funu yazmaktad\u0131r). Bu okullarda \u00fclke otoritesine ve birli\u011fine kar\u015f\u0131, \u0130slamiyet aleyhtar\u0131 zararl\u0131 kitap ve ne\u015friyat bulundurulmu\u015ftur. Ruhsats\u0131z olarak a\u00e7\u0131lan bu okullar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 da sorun olmu\u015ftur. Zira o tarihlerde Amerika\u2019n\u0131n \u0130stanbul\u2019a tayin etti\u011fi sefirler de genellikle ya papaz ya da bu faaliyetlere m\u00fczahir diplomatlar idi (17).<\/p>\n – Amerikal\u0131 Protestan misyonerler Suriye ve Do\u011fu Anadolu\u2019da eski eserleri (asar-\u0131 atika) inceleyip asl\u0131na uygun restore etme bahanesiyle b\u00f6lgede rahatl\u0131kla gezmi\u015fler ve ellerindeki haritalarda kay\u0131tl\u0131 bilgiler do\u011frultusunda gayrim\u00fcslim Ermenileri isyana te\u015fvik etmi\u015flerdir<\/strong> (18). Bu illegal faaliyetleri devlet g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131nca tedbir al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Bab\u0131ali taraf\u0131ndan Elaz\u0131\u011f\u2019a talimat verilir. Misyonerler Erzurum\u2019da da asayi\u015fi bozucu faaliyetlerde bulunmu\u015flard\u0131r (19). Birka\u00e7 kere ba\u015fvurular\u0131na ra\u011fmen Harput\u2019ta bir Konsolosluk a\u00e7malar\u0131na izin verilmez.<\/p>\n – Amerikan misyonerleri Gregoryen Ermeni \u00e7ocuklar\u0131 Protestanla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00f6zellikle gayret sarf etmi\u015flerdir. Mezhep de\u011fi\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Gregoryen Ermenileri taraf\u0131ndan ho\u015f kar\u015f\u0131lanmamas\u0131na ra\u011fmen, Gregoryen Ermenileri ile Protestan Ermenilerini bir araya toplayarak nutuklar atan Amerikal\u0131 misyonerlerden Barnom’un her iki cemaate de nakdi yard\u0131m vermesi \u00fczerine, baz\u0131 Gregoryen Ermenileri Protestan mezhebine girmi\u015flerdir (21).<\/p>\n Yukar\u0131da da kaydedildi\u011fi \u00fczere, Elaz\u0131\u011f Ermeni sad\u0131k ve muteber milletinden Kasbar, Kigork, Zalimyan ve arkada\u015flar\u0131 Bab\u0131ali\u2019ye g\u00f6nderdikleri telgrafta Ermenileri isyan \u00e7\u0131karmaya Amerikal\u0131 misyonerlerin tahrik ettiklerini bildirmi\u015flerdir <\/strong>(22). Bunun \u00fczerine Barnom isimli Amerikal\u0131 misyoner Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndan kovulur. Ermeni isyanc\u0131lara yard\u0131m ettikleri gerek\u00e7esiyle Mr. Care, Mr. Cool ve Dr. Rebnos Bitlis\u2019ten uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Keza Bitlis\u2019te bulunan Amerikal\u0131 Misyoner George Ermenileri isyana te\u015fvikten mahkemeye sevk edilir ve Ermenileri fesada te\u015fvik su\u00e7undan hakk\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen ara\u015ft\u0131rmalar a\u015famas\u0131nda \u0130ran’a gitmesine izin verilir. Ad\u0131ge\u00e7en bilahare Halep\u2019e g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n \n– Amerikal\u0131 misyonerler insan ve \u00e7ocuk ka\u00e7\u0131rma eylemlerine de kar\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. <\/strong>Midyat\u2019\u0131n Bati Karyesinden 12 ya\u015f\u0131ndaki bir M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuk Protestan Misyonerler taraf\u0131ndan Amerika\u2019ya ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha \u00e7ok Beyrut Liman\u0131 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir (23) .<\/p>\n – Do\u011fu Anadolu\u2019da misyoner k\u0131yafetleri giyen \u0130ngiliz ve Amerikan subaylar\u0131 Ermenileri M\u00fcsl\u00fcmanlar aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015flar ve Laz, G\u00fcrc\u00fc ve K\u00fcrt k\u0131yafetleri giydirerek M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 katlettirmi\u015f<\/strong> (24) ve Ermenilere M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun ekseriyetini bu \u015fekilde azalt\u0131p bir H\u0131ristiyan H\u00fck\u00fcmeti kurma vaadinde bulunmu\u015flard\u0131r. (O zamanlarda Van\u2019da M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu yakla\u015f\u0131k 167 bin, Ermenilerin n\u00fcfusu ise 67 bin ki\u015fi idi. Buna g\u00f6re e\u011fer Abdulhamit taraf\u0131ndan zaman\u0131nda gereken g\u00fcvenlik tedbirleri al\u0131nmam\u0131\u015f olsayd\u0131 Van\u2019da 100 bin M\u00fcsl\u00fcman\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131) (40)<\/p>\n – Selanik\u2019ten Manast\u0131r\u2019daki Amerikal\u0131 misyoner ad\u0131na g\u00f6nderilen mektup i\u00e7erisinde ihtilal komitelerine de g\u00f6nderilen bir mektup bulunmu\u015ftur (25).<\/p>\n – Diyarbak\u0131r Amerikan Hastanesi Direkt\u00f6r\u00fc Dr. Floyd O. Smith, Ermenileri Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015f ve di\u011fer vilayetlerdeki misyonerlerle \u015fifre ile \u00f6zel yaz\u0131\u015fmalarda bulundu\u011fu tespit edilmi\u015f akabinde Halep’e oradan da Beyrut’a sevk edilmi\u015ftir (28).<\/p>\n \n– Amerika Sefirinden al\u0131nan bir malumatta, Halep ve Adana Vilayetleri dahilinde \u0130htilal \u00e7\u0131karan Ermenilerin, Amerikal\u0131 misyonerleri gizlice \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri ve bu su\u00e7u M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00fczerine atmak istedikleri bildirilmi\u015f ve al\u0131nan bu ihbar \u00fczerine ilgili vilayetlerin m\u00fcteyakk\u0131z (uyan\u0131k) bulunmalar\u0131 i\u00e7in tebligat \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (29)<\/strong><\/p>\n – Amerikal\u0131 misyonerler \u00fclkemizdeki \u0130slam\u00ee vak\u0131f mallar\u0131na da el att\u0131lar<\/strong>. Charles Jeans isimli bir misyoner, \u00c7elebi Sultan Mehmet Han Vakf\u0131na mutasarr\u0131f olmu\u015f, vakf\u0131n arazisi \u00fczerine misyonerlerin \u015firketi ad\u0131na hastane yapt\u0131rm\u0131\u015f ve hastaneye ruhsat verilmi\u015ftir (30).<\/p>\n – \u0130stanbul\u2019daki Amerika Sefareti, misyonerlerin Ermeni fesat hareketlerini te\u015fvik etmemeleri konusunda uyar\u0131lm\u0131\u015f ve bundan sonra misyonerlerin siyasi i\u015flerle u\u011fra\u015fmamalar\u0131 tebli\u011f edilmi\u015ftir (31) . Misyonerlerin Sivas ve civar\u0131na girmeleri yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r (32).<\/p>\n – Bu arada \u201cGen\u00e7 T\u00fcrkler ve \u0130slam<\/strong>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Makalede, Amerikan misyonerlerinin Anadolu\u2019da Ermeni Olaylar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131nda oynad\u0131klar\u0131 rol ile Amerikal\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 imtiyazlar anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n – Yanya\u2019da da faaliyet g\u00f6steren Amerikal\u0131 Misyonerlerin \u0130slam diyaneti aleyhinde hezeyan ve iftiralarla dolu Hristos Akalisis adl\u0131 risalenin ve benzerlerinin toplatt\u0131r\u0131larak imha edilmesi vilayetlere tamim edilmi\u015ftir (33).<\/p>\n – Amerikan, Rus ve \u0130ngiliz misyonerleri Osmanl\u0131 ve \u0130ran Eyaletlerindeki Nasturileri de kendilerine \u00e7ekip kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar \u00e7\u0131karmak istemi\u015flerdir. Bu duruma meydan verilmemesi i\u00e7in Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan tedbirler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (34).<\/p>\n – Osmanl\u0131 \u00fclkesindeki Amerikal\u0131 misyonerlerin g\u00f6nderdikleri mektuplarda, muhtemel bir Osmanl\u0131 Rus ittifak\u0131n\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 vahim neticelere ve Amerikan Kongresinin tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmanca tav\u0131rlara dikkat \u00e7ekilmektedir. Lawrens Brovne de; \u201cBat\u0131 i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehlike M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir \u0130slam \u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7inde birle\u015fmeleridir\u201d<\/strong> demektedir (35).<\/p>\n -..1911 tarihindeki Laknaw Misyoner Kongresinde; \u201c\u0130slam Birli\u011fi fikrinin Sultan \u0130kinci Abd\u00fclhamit\u2019in tahttan indirilmesiyle \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\u201d belirtilerek \u015f\u00fck\u00fcr ayinleri d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n – Amerikan ve \u0130ngiliz misyonerlerin Irak halk\u0131n\u0131n \u015eiile\u015ftirilme ve mezhep m\u00fccadelelerine s\u00fcr\u00fcklenme \u00e7abalar\u0131 b\u00f6lgeye s\u0131k s\u0131k giden Abdulhadi Efendi\u2019nin dikkatini \u00e7ekmi\u015f ve keyfiyeti Arap\u00e7a bir dilek\u00e7e ile \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmetinin dikkatine getirmi\u015ftir.(36)<\/p>\n – Midyat b\u00f6lgesinde dola\u015fan \u0130ngiliz Seyyah Hers ile Amerikal\u0131 Misyoner Mr. Anders\u2019in k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 sonucu S\u00fcryaniler evlerini terk ederek Deyr\u00fcl\u011fufran Kilisesi ve da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri teminat vererek S\u00fcryanileri yerlerine d\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n (*) (yabanc\u0131 isimler Osmanl\u0131ca harflerden latinize edilmi\u015ftir)<\/p>\n (**) Celal Bayar\u2019\u0131n 1954 tarihinde ABD\u2019de g\u00f6rkemli bir t\u00f6renle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren video linkleri.<\/p>\n https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=nNt74gkFZWs, Dipnotlar: – \u0130spanyol Papaz\u0131 Lull bir Arap k\u00f6le sat\u0131n al\u0131r ve Arap\u00e7ay\u0131 bu k\u00f6leden \u00f6\u011frenir ve Kur\u2019ana nazire yazmaya ba\u015flar. 1300 tarihinde Mo\u011follar\u0131n H\u0131r\u0131stiyanlarla birle\u015ferek \u0130slam \u00fclkelerine sald\u0131rmalar\u0131 Lull\u2019a yeni bir umut kap\u0131s\u0131 a\u00e7ar. 1502\u2019de b\u00fct\u00fcn \u0130spanya\u2019da \u0130slamiyet tamamen yasaklan\u0131r(38).<\/p>\n – Vasco da Gama Hindistan\u2019dan hacca giden bir hac\u0131 gemisinin yolunu keser, yolcular\u0131 katleder ve 20 kadar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 da Portekiz\u2019e getirerek H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131r\u0131r (39).<\/p>\n Kaynak\u00e7a: (14) BOA-Yer : Y.EE. \/ 136 – 96)
\nplanlar\u0131n\u0131 akim b\u0131rak\u0131r. \u0130kinci Abd\u00fclhamit tahttan indirilince misyonerler \u015f\u00fckran ayinleri d\u00fczenlemi\u015flerdir. Mondros M\u00fctarekesini m\u00fcteakip s\u00fcrede ve Cumhuriyetin ilan\u0131ndan sonra Misyonerler yeniden Anadolu\u2019ya gelmeye ba\u015flarlar ancak faaliyetlerine izin verilmez. T\u00fcrkiye\u2019deki her darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc s\u0131ras\u0131nda Boston merkezli Protestan misyonerleri kendilerine g\u00f6rev \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 zehab\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/ERMENY.png\")
<\/p>\n
\nNER (Near East Relief\u2019) in yetim k\u0131zlar\u0131 (Antep, 1919)<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/merzifon.png\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/misyoner_okulu.png\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/misyoner_okullarY.png\")
<\/p>\n
\n\u00fczerine Amerika’n\u0131n eski \u0130stanbul El\u00e7isi Mr. Anjel Amerika gazetelerine bir beyanat verir ve 1862\u2019de yenilenmi\u015f olan Osmanl\u0131-Amerikan Ticaret ve Seyr-i Sefain Antla\u015fmas\u0131n\u0131n tadilini (yeniden yaz\u0131lmas\u0131n\u0131) ister (14) .<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/harput.png\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/www.dunyabulteni.net\/images\/upload\/misyoner_koleji.png\")
<\/p>\n
\nhttps:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QOFlc8kAJ0M<\/p>\n
\n– ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Ba\u015fkan Jhonson\u2019un Ortado\u011fu M\u00fcste\u015far\u0131 E. Rusto: \u201c\u0130slam devletleriyle aram\u0131zdaki ihtilaf ne devlet ne de millet ihtilaf\u0131d\u0131r. \u0130slam ile H\u0131r\u0131stiyan Medeniyetleri aras\u0131ndaki ihtilaft\u0131r. Bu ihtilaf orta\u00e7a\u011fdan beri \u015fiddetli bir kin ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k i\u00e7inde devam etmektedir. 150 sene \u00f6nce \u0130slam Medeniyetini sultas\u0131na alan H\u0131ristiyan medeniyetinin bu hakimiyetini devam ettirebilmesi i\u00e7in Amerika\u2019n\u0131n kendi felsefesi ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi gere\u011fi \u0130slam\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer almas\u0131 gerekir.\u201d<\/strong> (37) .<\/p>\n
\n(1) (BAO- Yer : DH.TMIK.M.\/259-7)
\n(2) (Uras, Tarihte Ermeniler s. 500)
\n(3) (Tarih Vakf\u0131’n\u0131n Az\u0131nl\u0131k Okullar\u0131 Raporu-2013) . (65 sene ba\u015fka bir belgeden al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r)
\n(4)(Kaynak: BOA Yer : HR.SYS. \/ 2858 – 52 )
\n(5)(BOA- Yer : Y.EE. \/ 50 \u2013 44)
\n(6) BOA-Yer : DH.TMIK.M. \/ 7 \u2013 40)
\n(7) Ahmet U\u00e7ar, Y\u00fcksek Lisans Tezi – 1988)
\n(8) BOA- BEO \/ 839 \u2013 62871)ve (BOA Yer : DH.MKT. \/ 2075 – 14 )
\n(9 ) BOA-Yer : DH.\u015eFR. \/ 170 \u2013 63)
\n(10) BOA-Yer : DH.\u015eFR. \/ 474 \u2013 124)
\n(11) BOA-. Yer : HR.SYS. \/ 189 \u2013 4)
\n(12) BOA- HR.SYS. \/ 73 – 51)
\n(13) BOA-Yer: HR.SYS \/74-26)<\/p>\n
\n(15) BOA-Y.PRK.UM\/46-19)
\n(16) BOA -Yer : BEO \/ 222 \u2013 16582
\n(17) BOA- Yer : Y.PRK.E\u015eA. \/ 27 \u2013 6)
\n(18) BAO- Yer : DH.TMIK.M.. \/ 259 \u2013 7)
\n(19) BOA-Yer : Y..PRK.HR. \/ 25 \u2013 51)
\n(20) BOA- Yer : DH.\u015eFR. \/ 57 \u2013 255)
\n(21) BOA-DH.TMIK.M.. \/ 13 \u2013 22)
\n(22) BOA Yer : HR.SYS. \/ 2858 – 52)
\n(23) BOA- Yer : Y..PRK.UM.. \/ 20 \u2013 112)
\n(24) BAO- Yer : Y..PRK.B\u015eK. \/ 44 \u2013 13
\n(25) BOA- Yer : DH.MKT. \/ 913 \u2013 31)
\n(26) Dahiliye: 65953) (27) BOA- BEO \/ 839 \u2013 62871)ve (BOA Yer : DH.MKT. \/ 2075 – 14 ).
\n(28) BOA- Yer : HR.SYS. \/ 2157 \u2013 4)
\n(29) BOA-Yer : DH.\u015eFR. \/ 305 \u2013 111)
\n(30) BOA-Yer : MF.MKT. \/ 1149 \u2013 8) ve (BOA-DH.\u0130D \/ 123 \u2013 3)
\n(31) BOA Yer : Y..A.HUS \/326\u2013102
\n(32) BOA- Yer : \u0130..HUS. \/ 125 \u2013 31) ve (BOA Yer : HR.SYS. \/ 66 \u2013 78)
\n(33) BOA-Yer :HR.SYS\/2427-16)
\n(34) BOA- Yer : DH.MKT. \/ 2087 \u2013 7) Yer : HR.SYS. \/ 2460 \u2013 52)
\n(35) BOA-Yer : Y..A.HUS. \/ 348 -16)
\n(36) BOA-Yer : MF.MKT \/1149-8)
\n(37) Celal\u2019\u00fcl Alim 70-71- Ahmet U\u00e7ar Y\u00fcksek Lisans Tezi- 1988)
\n(38) (a.g.e)
\n(39) (a.g.e)<\/p>\n