{"id":7693,"date":"2019-10-22T00:01:40","date_gmt":"2019-10-21T21:01:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.uzxalqharakati.com\/tr\/?p=7693"},"modified":"2019-10-22T00:01:40","modified_gmt":"2019-10-21T21:01:40","slug":"alevilik-neden-turkluktur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/alevilik-neden-turkluktur.html","title":{"rendered":"Alevilik neden T\u00fcrkl\u00fckt\u00fcr?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Giri\u015f<\/strong><br \/>\nGe\u00e7mi\u015ften beri halk aras\u0131nda Alevilerin (K\u0131z\u0131lba\u015f ve Bekta\u015fi topluluklar\u0131n) \u201c\u00f6z T\u00fcrk\u201d ve Alevili\u011fin de T\u00fcrklerin \u0130slam iman\u0131n\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imi oldu\u011funa dair genel bir kanaat vard\u0131r. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bu kanaat, son d\u00f6nemdeki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarla ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131da Alevili\u011fin, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc kodlar\u0131na y\u00f6nelik baz\u0131 temel bilgiler \u00fczerinde durulmu\u015ftur.<\/p>\n<p><strong>1- Alevilik, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr havzas\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur <\/strong><br \/>\nAlevili\u011fin olu\u015fumu, T\u00fcrklerin Hz. Ali evlatlar\u0131 ile \u0130slam\u2019\u0131 kabul ettikleri Horasan b\u00f6lgesinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Horasan\u2019dan b\u00fcy\u00fck T\u00fcrkmen g\u00f6\u00e7leri ile Anadolu\u2019ya ve \u00e7evre b\u00f6lgelere ta\u015f\u0131nan Alevilik, bu b\u00f6lgede olu\u015fumunu tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>2- Alevi ocak, oymak ve a\u015firetleri T\u00fcrk\u2019t\u00fcr<\/strong><br \/>\nAlevi ocak, oymak ve a\u015firetleri T\u00fcrk\u2019t\u00fcr. T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fanlar d\u0131\u015f\u0131nda Zazaca ve Kurman\u00e7\u00e7a konu\u015fanlar da Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgelerinde T\u00fcrk, Y\u00f6r\u00fck, T\u00fcrkmen vb \u015feklinde kaydedilmi\u015ftir. \u00d6zellikle Tunceli ve \u00e7evre b\u00f6lgelerde ya\u015fayan a\u015firetlerin \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131ndan sonra T\u00fcrk\u00e7eyi nas\u0131l terk ederek di\u011fer dilleri konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgelerine yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>3- Soydan gelmelik, T\u00fcrk soyunu ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumu\u015ftur<\/strong><br \/>\nAlevi birinin (esasen Bekta\u015fi tarikat\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan di\u011fer Alevi topluluklarda) Alevi anne babadan gelmesi olarak tarif edilen soydan gelmelik, \u00f6zellikle \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131ndan sonra Alevi toplumunun kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya y\u00f6nelik bir refleksi olarak geli\u015fmi\u015ftir. \u00d6nceki kaynaklarda b\u00f6yle bir uygulama bulunmamaktad\u0131r. \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131ndan \u00f6nce K\u0131z\u0131lba\u015f olan b\u00fct\u00fcn boy, oymak ve a\u015firetlerin T\u00fcrkmen oldu\u011funu biliyoruz. Do\u011fal olarak soydan gelmelik, K\u0131z\u0131lba\u015f boylar aras\u0131nda T\u00fcrk soyunu korumu\u015ftur.<\/p>\n<p><strong>4- Alevili\u011fin yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 T\u00fcrk\u00e7edir<\/strong><br \/>\nAlevili\u011fin yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 (risaleler, buyruklar, erkannameler, c\u00f6nkler vb.) T\u00fcrk\u00e7e kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdeki T\u00fcrk\u00e7enin b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini yans\u0131tan bu metinler, yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin T\u00fcrk toplumuna da ayna tutmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan de\u011ferleri daha da artmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>5- Alevi ulular\u0131 ve \u00f6rg\u00fctleyicileri T\u00fcrk\u2019t\u00fcr<\/strong><br \/>\nAlevili\u011fin iki b\u00fcy\u00fck merkezi olmu\u015ftur. Bunlardan birincisi Hac\u0131 Bekta\u015f Derg\u00e2h\u0131, ikincisi ise Erdebil Tekkesidir. Her iki merkezin kurucular\u0131, ba\u015flar\u0131 ve bunlar\u0131n etraf\u0131nda toplanan \u00f6nc\u00fc ki\u015filikleri T\u00fcrk\u2019t\u00fcr. \u00d6zellikle Balkanlara kadar Yol\u2019u yayan Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n \u00f6\u011frencileri T\u00fcrk ulular\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>6- Alevi ozanlar\u0131 T\u00fcrk\u2019t\u00fcr ve T\u00fcrk\u00e7e yazm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong><br \/>\n13. y\u00fczy\u0131ldan 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na kadar (benim taramalar\u0131ma g\u00f6re) 900 (dokuz y\u00fcz) kadar K\u0131z\u0131lba\u015f-Bekta\u015fi a\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fiirleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n (Arnavut\u00e7a olan az k\u0131sm\u0131 hari\u00e7) tamam\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. On binlere ula\u015fan bu zengin edebiyat \u00fcr\u00fcn\u00fcne, bug\u00fcn bile bir\u00e7ok halk sahip de\u011fildir.<\/p>\n<p><strong>7- Alevilerin s\u00f6zl\u00fc soy k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6stermektedir<\/strong><br \/>\n\u0130ran Azerbaycan\u2019\u0131ndan Balkanlara kadar (Arnavutlar hari\u00e7) b\u00fct\u00fcn Aleviler, Horasan\u2019dan geldiklerini ve T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 bilir ve s\u00f6ylerler. Buna Tunceli ve \u00e7evre b\u00f6lgelerde ya\u015fayan ocaklar ve a\u015firetler de d\u00e2hildir. Bu s\u00f6zl\u00fc soy k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131larak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>8- Alevili\u011fin din dili T\u00fcrk\u00e7edir<\/strong><br \/>\nAlevili\u011fin tarikat kap\u0131s\u0131ndaki ibadeti olan Cem erk\u00e2n\u0131 tamamen T\u00fcrk\u00e7e icra edilir. Arap\u00e7a okunan baz\u0131 ayetler hari\u00e7, ba\u015ftan sona kadar b\u00fct\u00fcn dualar vb T\u00fcrk\u00e7edir. Tunceli ve \u00e7evre b\u00f6lgelerde ya\u015fayan Aleviler de g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar cem erk\u00e2nlar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e icra etmi\u015flerdir. Din dili olan diller; yay\u0131l\u0131r, geni\u015fler ve b\u00fcy\u00fcrler.<\/p>\n<p><strong>9- Alevi dini terimlerin ve dini unvanlar\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 T\u00fcrk\u00e7edir<\/strong><br \/>\nT\u00fcrkler, \u0130slam\u2019\u0131 Farslar \u00fczerinden \u00f6\u011frendikleri i\u00e7in dini terimlerin bir k\u0131sm\u0131 Arap\u00e7a, bir k\u0131sm\u0131 ise Fars\u00e7ad\u0131r. Ancak Alevilikte bug\u00fcn bile canl\u0131 \u015fekilde kullan\u0131lan yol, ocak, s\u00fcrek, dede vb gibi \u00e7ok say\u0131da dini terim ve unvan T\u00fcrk\u00e7edir.<\/p>\n<p><strong>10- Alevilerin dip k\u00fclt\u00fcr\u00fc, saf haldeki T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr<\/strong><br \/>\nAleviler \u00fczerinde yap\u0131lan halk bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir\u00e7o\u011fu Alevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en saf haldeki T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011fu noktas\u0131nda birle\u015fmi\u015ftir. \u00d6zellikle \u0130slam \u00f6ncesi T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar\u0131 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda Alevilik, k\u00fclt\u00fcr ile vahiy aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 iyi korumu\u015f ve di\u011fer \u0130slam milletlerine kendi kimliklerini koruyarak M\u00fcsl\u00fcman kalman\u0131n prati\u011fini sunmu\u015ftur.<\/p>\n<p><strong>11- Alevilik T\u00fcrkle\u015fmektir<\/strong><br \/>\nHac\u0131 Bekta\u015f Veli\u2019nin Anadolu\u2019daki faaliyetleri sonucunda baz\u0131 yerli toplumlar\u0131n \u201cT\u00fcrk oldu\u011fu\u201d kaynaklarda ifade edilmi\u015ftir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u201cT\u00fcrk\u2019e verilen\u201d H\u0131ristiyan \u00e7ocuklar\u0131 T\u00fcrk ailelerin yan\u0131nda \u00f6nce T\u00fcrkle\u015fmi\u015f daha sonra Bekta\u015fi tarikat\u0131na intisap etmi\u015ftir. Yeni\u00e7eriler b\u00f6yle bir e\u011fitimden ge\u00e7mi\u015fti. \u0130ran\u2019da K\u0131z\u0131lba\u015f devletinin kurulmas\u0131ndan sonra T\u00fcrk\u00e7e ve T\u00fcrkle\u015fme yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, bu durum \u0130rani halklar\u0131 bile etkilemi\u015fti. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ran\u2019da ortak dil olmu\u015ftu. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na kadar \u0130ran\u2019\u0131n bir T\u00fcrk devleti olarak gelmesini sa\u011flayan K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sons\u00f6z<\/strong><br \/>\nAlevilik; T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile \u0130slam iman\u0131n\u0131n ayn\u0131 kapta ve ince bir denge i\u00e7inde ya\u015fanmas\u0131d\u0131r. Alevilik; T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze zenginle\u015ferek getirdi\u011fi gibi \u0130slam iman\u0131n\u0131 \u201cg\u00f6n\u00fcl temizli\u011fi\u201d temelinde ele alm\u0131\u015f, yobazl\u0131\u011fa ve gericili\u011fe ge\u00e7it vermemi\u015ftir. \u0130man\u0131 \u201csevgi\u201d temelinde tan\u0131mlayan Alevi iman\u0131, \u201ckul hakk\u0131\u201dn\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak insan\u0131n toplumla ve do\u011fayla (yatay) ili\u015fkisine dikkat kesilmi\u015ftir. Dindarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ise ki\u015finin iman\u0131n\u0131 ikrar\u0131ndan sonra yatay ili\u015fkisine g\u00f6re de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>Ali R\u0131za \u00d6zdemir<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Giri\u015f Ge\u00e7mi\u015ften beri halk aras\u0131nda Alevilerin (K\u0131z\u0131lba\u015f ve Bekta\u015fi topluluklar\u0131n) \u201c\u00f6z T\u00fcrk\u201d ve Alevili\u011fin de T\u00fcrklerin \u0130slam iman\u0131n\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imi oldu\u011funa dair genel bir kanaat vard\u0131r. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bu kanaat, son d\u00f6nemdeki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarla ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131da Alevili\u011fin, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc kodlar\u0131na y\u00f6nelik baz\u0131 temel bilgiler \u00fczerinde durulmu\u015ftur. 1- Alevilik, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr havzas\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur Alevili\u011fin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":7694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17,9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7693"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7693"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7695,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7693\/revisions\/7695"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}