{"id":8532,"date":"2022-01-09T14:32:23","date_gmt":"2022-01-09T11:32:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/?p=8532"},"modified":"2022-01-09T14:32:25","modified_gmt":"2022-01-09T11:32:25","slug":"despotun-yenisi-koleligin-eskisi-oyle-mi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/despotun-yenisi-koleligin-eskisi-oyle-mi-2.html","title":{"rendered":"Despotun yenisi, k\u00f6leli\u011fin eskisi; \u00f6yle mi?"},"content":{"rendered":"\n

Mayis Alizade, Independent T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in Muhammed Salih, \u015eahin Caferli ve Erdo\u011fan Karaku\u015f ile Kazakistan’da ya\u015fananlar\u0131 konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

37 k\u00fcsur sene sonra yine Almat\u0131 (o zamanki ismi Alma-Ata’yd\u0131). Yine eylem, yine karga\u015fa, yine \u00f6l\u00fcmler, yine tutuklamalar…<\/p>\n\n\n\n

Aral\u0131k 1986’da Kazakistan<\/a>‘\u0131n o zamanki ba\u015fkentinin merkez meydan\u0131ndaki talebe eylemleri, Mihail Gorba\u00e7ov<\/a>‘un uygulamaya koydu\u011fu ‘Perestroyka’ <\/em>ve ‘Glasnost’ <\/em>politikalar\u0131n\u0131n ilk ‘\u00fcr\u00fcnleri’<\/em> olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, eylemler bast\u0131r\u0131l\u0131nca Kazakistan’\u0131 25 seneden bu yana y\u00f6neten Politb\u00fcro \u00fcyesi Din Muhammed Kunayev g\u00f6revden al\u0131narak, yerine Rus k\u00f6kenli Gennadi Kolbin’in atanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bakanlar Konseyi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na atanan Nursultan Nazarbayev<\/a>, 1989’da Moskova taraf\u0131ndan Kazakistan Kom\u00fcnist Partisi’nin ba\u015f\u0131na getirilerek 1991’de deklare edilen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k karar\u0131ndan iki ay sonra, bu kez ba\u011f\u0131ms\u0131z Kazakistan’\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Haziran 2019’da uzun s\u00fcreden beri yan\u0131nda bulundurdu\u011fu Kas\u0131m C\u00f6mert Tokayev<\/a>‘i devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7tiren Nazarbayev, daha \u00f6nce anayasada yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle ‘lider’ <\/em>s\u0131fat\u0131n\u0131 elde etti ve Kazakistan’\u0131n y\u00f6netimindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz 2 Ocak’ta LPG fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131 protesto etmek i\u00e7in ba\u015flayan ve h\u0131zla \u00fclkenin farkl\u0131 noktalar\u0131na yay\u0131lan protesto g\u00f6sterilerinin ‘kazan\u0131mlar\u0131ndan’ <\/em> biri Nursultan Nazarbayev’in \u00e7ok say\u0131daki heykellerinden birinin y\u0131k\u0131lmas\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n

Halk ayaklanmas\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Tokayev’in, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (KGA\u00d6<\/a>) silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini ‘Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc’ <\/em>ad\u0131 alt\u0131nda \u00fclkeye davet etmesi tart\u0131\u015fmalar\u0131 alevlendirerek, farkl\u0131 boyutlara ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Geli\u015fmeleri ilk g\u00fcnden beri yak\u0131ndan izleyen Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/em>, Kazakistan kalk\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n nedenlerini, boyutlar\u0131n\u0131 ve evrilebilme ihtimali bulunan noktalar\u0131 uzmanlara sormay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

1970’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren sadece \u00d6zbekistan<\/a>‘\u0131n de\u011fil Orta Asya’n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc; 1991’den sonra ise demokrasiye kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in aral\u0131ks\u0131z m\u00fccadele veren \u00d6zbekistan Erk Partisi Lideri Muhammed Salih<\/a>, geli\u015fmeleri \u015fu \u015fekilde de\u011ferlendiriyor:  <\/p>\n\n\n\n

“Uzun y\u0131llardan bu yana Orta Asya’n\u0131n en istikrarl\u0131 \u00fclkesi unvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Kazakistan bug\u00fcn alevler i\u00e7inde. Halk ayakland\u0131 ve bu ayaklanma Aral\u0131k 1986’da d\u00f6nemin ba\u015fkenti Almat\u0131’da ger\u00e7ekle\u015fen isyandan k\u0131yaslanamaz derecede b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 ve y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r.

Bu iki olay\u0131n birbirinden fark\u0131n\u0131 k\u0131yaslarken Kazaklar\u0131n 1986’da Rus istibdad\u0131na kar\u015f\u0131 soka\u011fa d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, 2022’de ise kendi milli y\u00f6netiminin zulm\u00fcne kar\u015f\u0131 ayakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz gerekmektedir.

Ayn\u0131 zamanda iki olay\u0131n m\u00fcsebbibinin ayn\u0131 kom\u00fcnist zihniyet oldu\u011funu g\u00f6rmezlikten gelemeyiz. Bu \u00fclkeler 1991 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131lar; ancak bu \u00fclkelerde iktidarda kalan eski kom\u00fcnist y\u00f6neticilerin y\u00fcz\u00fcnden asla ba\u011f\u0131ms\u0131z olamad\u0131lar. Bu zihniyetin sahipleri kendi koltuklar\u0131n\u0131 koruma ad\u0131na \u00fclke ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan vazge\u00e7me pozisyonu almaya bile haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 herkese g\u00f6sterdiler.

Bak\u0131n, protestocularla ba\u015f edemeyen kom\u00fcnist y\u00f6netici C\u00f6mert Tokayev, nas\u0131l Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (KG\u00d6A) adl\u0131 kocaman bir b\u00f6lgeyi kontrol etmeyi ama\u00e7layan bir jandarma \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.

Halbuki bu \u00f6rg\u00fct, ancak d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale olmas\u0131 durumunda devreye girmesi ve kendi t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc uyar\u0131nca g\u00f6revlerini yerine getirmesi bir organ niteli\u011findedir. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 KG\u00d6A’n\u0131n Kazakistan’daki i\u00e7 karga\u015falara m\u00fcdahale etmesinin hukuki bir dayana\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r.”
 <\/p>\n\n\n\n

\"muhammed<\/figure>\n\n\n\n

\u00d6zbek siyaset\u00e7i ve yazar Muhammed Salih \/ Foto\u011fraf: Wikipedia<\/p>\n\n\n\n

“Kazak halk\u0131n\u0131n KG\u00d6A m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131da bulunmas\u0131 kendi i\u00e7in me\u015fru m\u00fcdafaa hakk\u0131 say\u0131lm\u0131\u015f olacak ve gerek hukuka sayg\u0131 duyan t\u00fcm \u00fclkeler ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan asla kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lacak bir durum olmayacak” \u015feklinde konu\u015fan Muhammed Salih, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n

“Evet, bug\u00fcn sadece Kazak halk\u0131 i\u00e7in eski Sovyet y\u00f6r\u00fcngesinden \u00e7\u0131kamam\u0131\u015f ve \u00e7\u0131kma zahmetine de katlanmam\u0131\u015f rejimlerle milletlerin aras\u0131nda derin bir u\u00e7urum yaranm\u0131\u015f olup ba\u015f\u0131n\u0131 Moskova’n\u0131n \u00e7ekti\u011fi KGA\u00d6’n\u00fcn Kazakistan’a m\u00fcdahalesi basit bir olay olmay\u0131p, do\u011frudan milletin iradesine yap\u0131lm\u0131\u015f bir sald\u0131r\u0131d\u0131r.

‘Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc’ ad\u0131 alt\u0131nda Kazakistan’a g\u00f6nderilmi\u015f ve aralar\u0131nda Belarus, Ermenistan, Tacikistan askerlerinin de bulundu\u011fu \u00e7okuluslu askeri g\u00fc\u00e7 milletler aras\u0131ndaki etnik k\u00f6kenli \u00e7at\u0131\u015fmalara da gayet rahatl\u0131kla kap\u0131 aralayabilir.

Kazakistan y\u00f6netimi, halk\u0131n huzurunu ve \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc riske atmadan istifa ederek demokratik s\u00fcre\u00e7lerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak yerine, halk\u0131 bu gibi alt\u0131ndan kalk\u0131lamaz maceralara s\u00fcr\u00fcklemektedir. Bunu ad\u0131 ‘halk d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131’<\/em> olup bir an \u00f6nce geri ad\u0131m at\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum.

Kom\u00fcnist zihniyetli ve Moskova terbiyesi g\u00f6rm\u00fc\u015f y\u00f6neticilerin ‘Halk ter\u00f6risttir’<\/em> s\u00f6ylemlerini zaman kaybetmeden terk etmeleri gerekmektedir. Protestocular\u0131n taleplerini kar\u015f\u0131layarak \u00fclkeyi se\u00e7ime g\u00f6t\u00fcrmenin hala a\u00e7\u0131k yollar\u0131 bulunmaktad\u0131r. KGA\u00d6 bir an \u00f6nce Kazakistan’\u0131 terk etmeli, y\u00f6netimle halk el ele vererek \u00fclkeyi bu buhranl\u0131 g\u00fcnlerden birlikte \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n


Geli\u015fmeleri farkl\u0131 boyutlar\u0131yla de\u011ferlendiren Azerbaycanl\u0131 siyaset yorumcusu \u015eahin Caferli, Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/em>‘nin sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlarken, Kazakistan kalk\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n nedenlerinin do\u011fru a\u00e7\u0131lardan ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor:<\/p>\n\n\n\n

Kazakistan’da olaylar 2022’nin hemen ba\u015f\u0131nda (2 Ocak) \u00fclkenin g\u00fcney bat\u0131 vilayeti Mangustau’da otogaz fiyatlar\u0131na y\u00fczde 100 zam yap\u0131lmas\u0131yla ba\u015flad\u0131. Mangistau petrol ve do\u011falgaz\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fchim sanayi merkezi olup Hazar k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Aktau Liman\u0131 bu vilayetin en \u00f6nemli kentidir. Buna ra\u011fmen b\u00f6lge halk\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, sosyoekonomik sorunlar\u0131n ciddi hissedildi\u011fi bir yerdir.

Genel olarak \u00fclke \u00e7ap\u0131nda milli gelirin adaletsiz, e\u015fit olmayan da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z konusudur. Y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n yolsuzluk d\u00fczeni kurarak l\u00fcks \u015fartlarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 toplum g\u00f6rmektedir. Protesto kalk\u0131\u015fmalar\u0131 Aktau ve Mangistau vilayetinin di\u011fer \u00f6nemli kenti Jana Ozen’de ba\u015flayarak \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fct\u00fcn \u00fclkeye yay\u0131ld\u0131.

Eylemciler ilk ba\u015flarda fiyatlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekilmesini talep etti ve h\u00fckumet bu talebi kabul etti, ama k\u0131sa s\u00fcrede olaylar siyasi boyut kazand\u0131 ve sokaklara \u00e7\u0131kan insanlar Nursultan Nazarbayev’in iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etti…
 <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"\u015eahin<\/figure>\n\n\n\n

\u015eahin Caferli<\/p>\n\n\n\n

Nazarbayev’in 2019 y\u0131l\u0131nda cumhurba\u015fkan\u0131 koltu\u011funu Tokayev’e devretse de, G\u00fcvenlik Konseyi’nin ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla \u00fclkenin kontrol\u00fcn\u00fc ve devlet y\u00f6netiminin iplerini g\u00fcc\u00fcn\u00fc kendi elinde tutmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc an\u0131msatan \u015eahin Caferli, “Nazarbayev’in tam 32 y\u0131ldan bu yana iktidara hakim olmas\u0131 protestolar\u0131n ana tetikleyici fakt\u00f6rlerinden birini olu\u015fturdu” diyor.<\/p>\n\n\n\n

Caferli, s\u00f6zlerine \u015funlar\u0131 ekliyor:<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli ayn\u0131 ki\u015finin iktidar koltu\u011funu i\u015fgal etmesine ra\u011fmen ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda iyile\u015fmenin sa\u011flanamamas\u0131 hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, se\u00e7imlerin \u015faibeli ortamda sahtekarl\u0131klarla yap\u0131lmas\u0131 gibi nedenler y\u0131llardan beri halkta b\u00fcy\u00fck bir tepkinin birikmesine neden olmu\u015ftu.

2 Ocak’ta patlak veren de bu \u00f6fke birikimiydi. G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri protestolar\u0131 bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fsalar da, k\u0131sa s\u00fcrede olaylar kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131, bir\u00e7ok yerde insanlar devlet binalar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmeye ba\u015flad\u0131, ya\u011fma olaylar\u0131 oldu.

\u00d6zellikle \u00fclkenin en b\u00fcy\u00fck kenti ve eski ba\u015fkenti Almat\u0131’da protestolar\u0131n \u00e7ap\u0131 daha b\u00fcy\u00fck oldu, burada Rus\u00e7a konu\u015fan e\u011fitimli gen\u00e7 n\u00fcfus \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Protestolar\u0131 organize eden herhangi bir \u00f6rg\u00fct veya lider bulunmamaktad\u0131r. Zaten \u00fclkede etkili muhalefet de yok. Ama perde arkas\u0131nda baz\u0131 elitlerin veya klanlar\u0131n olaylara etkisinin olabilece\u011fi \u015f\u00fcpheleri var.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n


Caferli, “Kazakistan kom\u015fular\u0131 olan di\u011fer Orta Asya \u00fclkelerine benzer \u015fekilde k\u0131smen feodal yap\u0131ya sahip olan bir \u00fclkedir. Toplum \u00e7e\u015fitli klanlara ayr\u0131l\u0131yor ve \u00f6zg\u00fcr se\u00e7imler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7 ve iktidar sava\u015f\u0131 devletin i\u00e7erisinde, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda bu klanlar ve onlar\u0131n temsilcileri aras\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. Olaylarda bu fakt\u00f6r\u00fcn etkisinin bulunmas\u0131 ihtimalinin var olabilmesine ra\u011fmen bu y\u00f6nde kesin bilgiler mevcut de\u011fildir” ifadelerini kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

“Tokayev’in Cumhurba\u015fkan\u0131 koltu\u011funa oturmas\u0131ndan sonra att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlar ve uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalar onun kukla lider ve Nazarbayev’in g\u00f6lgesi olmayaca\u011f\u0131n\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede ortaya koymu\u015ftu” diyen Caferli, “Mesela, Nursultan Nazarbayev’in k\u0131z\u0131 Dariga Nazarbayeva Senato ba\u015fkan\u0131 idi, Tokayev onu g\u00f6revden alarak devlet i\u00e7erisinde kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Son olarak Kas\u0131m 2021’de Tokayev iktidar partisi Nur Otan’\u0131n Genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Nazarbayev’den ald\u0131” \u015feklinde konu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n

‘Tokayev’, bu g\u00fcc\u00fc ve cesareti nereden kaynaklan\u0131yor’ ve ‘Neden Nazarbayev koltu\u011funu ona devretti’ sorular\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulayan \u015eahin Caferli, bu noktada Rusya fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n

Tokayev, Sovyet d\u00f6neminde Moskova’da e\u011fitim alm\u0131\u015f ve Sovyetler Birli\u011fi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda g\u00f6rev alm\u0131\u015f eski bir diplomat. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00f6neminde bile (2001 y\u0131l\u0131) doktoras\u0131n\u0131 Rusya Diplomasi Akademisi’nde yapm\u0131\u015f bir isim.

Tokayev’in protestolar\u0131n Nazarbayev’e kar\u015f\u0131 y\u00f6nelmesini f\u0131rsat bilerek, onu G\u00fcvenlik Konseyi Ba\u015fkan\u0131 g\u00f6revinden azletmesi dikkat \u00e7ekici bir olayd\u0131r. Rusya deste\u011fi ve izni olmadan bunun yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.

Olaylar\u0131 kontrol edemedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce ise Tokayev’in Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fc -asl\u0131nda ise Rusya’y\u0131- resmen yard\u0131ma davet etmesi kendi iktidar\u0131n\u0131 muhafaza anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n


Rusya’n\u0131n da olaylar\u0131n, b\u00f6lgede kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tehdit edebilece\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in m\u00fcdahale karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015fan Caferli, “Yani, iktidar g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tamamen Nazarbayev’den Tokayev’in eline ge\u00e7mesi Rusya taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k \u015fekilde desteklendi. Tabii ki Nazarbayev de Rusya i\u00e7in uygun bir liderdi, Rusya \u00e7\u0131karlar\u0131na kar\u015f\u0131 herhangi bir politika izlemiyordu. Fakat \u00e7ok ya\u015flanm\u0131\u015f ve hastayd\u0131. Moskova herhangi bir belirsizli\u011fe f\u0131rsat tan\u0131madan Nazarbayev’in yetkilerini kendisi bak\u0131m\u0131ndan daha uygun birine devretmesi s\u00fcrecini ba\u015f\u0131ndan beri (2019’dan) desteklemi\u015fti” diyor.<\/p>\n\n\n\n

“Tokayev b\u00f6lgenin di\u011fer \u00f6nemli akt\u00f6r\u00fc \u00c7in i\u00e7in de \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bir siyaset\u00e7i” diyen Caferli, “Rusya ile birlikte \u00c7in de Kazakistan’\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomik ve ticari partneri konumundad\u0131r. Tokayev, Sovyetler Birli\u011fi’nin Pekin b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finde \u00e7e\u015fitli g\u00f6revlerde bulunmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Beijing Language and Culture University’de \u00c7in dili \u00f6\u011frenmi\u015f bir diplomat k\u00f6kenli siyaset\u00e7idir. \u00c7in’de tan\u0131n\u0131yor ve biliniyor. Bu y\u00fczden olaylar\u0131n jeopolitik taraf\u0131n\u0131 incelersek, s\u00fcrecin Rusya ve \u00c7in’in \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda ilerledi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz” ifadelerini kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u015eahin Caferli, \u015fu de\u011ferlendirmelerde bulunuyor:<\/p>\n\n\n\n

Rusya<\/a> eski Sovyet co\u011frafyas\u0131n\u0131 tekrar kontrol alt\u0131na alma ve Sovyetler Birli\u011fi’ni farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle yeniden \u015fekillendirme politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 hamleler yapmaktad\u0131r.

\u00c7in<\/a> ise bu b\u00f6lgede, yani kendi kuzey bat\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131nda ABD’nin ve AB’nin g\u00fc\u00e7lenme ihtimallerinden \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in Rusya’n\u0131n buralarda etkinli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmesinden yana tav\u0131r al\u0131yor.

Bu, “Bir Ku\u015fak Bir Yol<\/a>” projesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli olup Rusya bir yandan kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temin ederken di\u011fer taraftan, bir nevi, \u00c7in’in de g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f oluyor.

Belarus’tan sonra Kazakistan’da da beklenmedik bi\u00e7imde kitlesel halk eylemlerinin ya\u015fanmas\u0131 bu \u00fclkelerin d\u0131\u015far\u0131dan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve istikrarl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmelerine ra\u011fmen asl\u0131nda i\u00e7eriden ne kadar k\u0131r\u0131lgan bir fay hatt\u0131n\u0131n \u00fczerinde konu\u015fland\u0131klar\u0131n\u0131 da g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi.

Vatanda\u015flar\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, se\u00e7imlerin basit bir g\u00f6steri\u015ften \u00f6teye ge\u00e7memesi, politik karar alma s\u00fcre\u00e7lerinden toplumlar\u0131n tamamen d\u0131\u015flanmas\u0131 belki rejimlerin \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatabilir, ancak uzun vadede gerek devletle\u015fme ve gerekse demokratikle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine bir katk\u0131 sunmuyor.

Ayn\u0131 ki\u015finin uzun s\u00fcre \u00fclkeyi y\u00f6netmesi de \u00f6zellikle gen\u00e7 nesillerde b\u00fcy\u00fck hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 yarat\u0131yor. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 da Kazakistan olaylar\u0131 demokratik ve ekonomik reformlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu bir kere daha kan\u0131tlam\u0131\u015f durumdad\u0131r.

Rusya ise eski Sovyet co\u011frafyas\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilen devlet olarak, bu tip olaylar\u0131 ve halk hareketlerini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00f6nlendirmekte ve onlardan yararlanmakta eline ge\u00e7en her bir f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirme maharetini sergilemeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n


Kazakistan olaylar\u0131, ad\u0131na ‘T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131’ <\/em>denilen bir co\u011frafyay\u0131 iyice sallam\u0131\u015fa benziyor.<\/p>\n\n\n\n

Azerbaycan<\/a>‘\u0131n kendi topraklar\u0131n\u0131 Ermeni i\u015fgalinden kurtarmak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 operasyonlar s\u00fcrerken -Ekim 2020- Milliyet\u00e7i Hareket Partisi Genel Ba\u015fkan\u0131 Devlet Bah\u00e7eli<\/a>, “Nahcivan ile Azerbaycan aras\u0131ndaki koridorun a\u00e7\u0131larak Nahcivan’\u0131n karayoluyla Azerbaycan’a birle\u015ftirilmesini” g\u00fcndeme ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin milliyet\u00e7i-muhafazakar kesimi bu \u00f6neriyi bir s\u00fcre “Turan giden karayolu kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131lmal\u0131”<\/em> diye heyecanla tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

10 Kas\u0131m 2020 ate\u015fkesinden sonra ayn\u0131 konu ‘ula\u015f\u0131m koridorlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131” <\/em>mealinde g\u00fcndeme gelmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Kazakistan’daki halk kalk\u0131\u015fmas\u0131 ‘Turan’a a\u00e7\u0131lan kap\u0131’<\/em> heyecan\u0131ndan \u00f6nce ‘T\u00fcrk Cumhuriyetleri co\u011frafyas\u0131’<\/em>nda daha hayati derecede \u00f6nemli konular\u0131n g\u00fcndemde tutulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi.<\/p>\n\n\n\n

2 Ocak halk ayaklanmas\u0131n\u0131 Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/em>‘ye de\u011ferlendiren Ankara’daki Turan Akademisi Ba\u015fkan\u0131, emekli Korgeneral Erdo\u011fan Karaku\u015f, T\u00fcrkiye’nin son y\u0131llarda att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlara ve somut faaliyetlere dikkati \u00e7ekiyor:<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 ile Ukrayna, ard\u0131ndan Belarus, sonra yeniden Ukrayna sath-\u0131 mahallinde ciddi s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ya\u015fayan Rusya’n\u0131n eski co\u011frafyas\u0131 i\u00e7in duydu\u011fu nostaljiyi \u00f6ncelikle arkas\u0131n\u0131 ve \u00e7evresini daha s\u0131k\u0131 kontrol alt\u0131nda tutma giri\u015fimleri olarak de\u011ferlendirmemiz gerekir.

Kazakistan’da cereyan eden olaylarda Rusya’n\u0131n baz\u0131 geli\u015fmeleri \u00f6nlemek suretiyle b\u00f6lgedeki etkinli\u011fi art\u0131rma yolundan gitti\u011fini de\u011ferlendiriyoruz. Turan Akademisi’nin kurulmas\u0131 ve ge\u00e7ti\u011fimiz sene kas\u0131m ay\u0131nda T\u00fcrk Konseyi’nin, T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131’na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, Rusya’y\u0131 iyice rahats\u0131z etmi\u015fe benziyor ki, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Lavrov ‘TDT’nin silahl\u0131 bir \u00f6rg\u00fcte d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi durumunda rahats\u0131z olmay\u0131z’ \u015feklinde s\u00f6zler sarf ediyor.

Veya MHP lideri Bah\u00e7eli’nin, Cumhurba\u015fkan\u0131 hediye etti\u011fi hartaya Kremlin s\u00f6zc\u00fcs\u00fcn\u00fcn tepkisi ‘O b\u00f6lgeler Rusya Federasyonu topraklar\u0131d\u0131r’ \u015feklinde olmu\u015ftu. Rusya bas\u0131n\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye’nin son y\u0131llarda att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlardan ‘Turan hayali yolunda somut ad\u0131mlar’ diye rahats\u0131zl\u0131k ifade edildi\u011fini zaten g\u00f6rmekteydik. Karaba\u011f b\u00f6lgesinde T\u00fcrk askerinin de Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc g\u00f6revi yapmas\u0131na Moskova’n\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 da ayn\u0131 \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde de\u011ferlendirmek gerekir.<\/em>
 <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"Erdo\u011fan<\/figure>\n\n\n\n

Turan Akademisi Ba\u015fkan\u0131, emekli Korgeneral Erdo\u011fan Karaku\u015f<\/p>\n\n\n\n

“Kazakistan’daki kalk\u0131\u015fman\u0131n ard\u0131ndan Rusya’n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi KGA\u00d6’n\u00fcn alelacele \u00fclkeye g\u00f6nderilmesi i\u015fin perde arkas\u0131ndaki niyeti ortaya koyuyor” diyen Erdo\u011fan Karaku\u015f, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n

Azerbaycan operasyonlar\u0131 ba\u015far\u0131yla devam ederken k\u0131rk d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcnde Rusya’n\u0131n taraflara anla\u015fma imzalatarak kendi silahl\u0131 kuvvetlerini Azerbaycan topraklar\u0131na yerle\u015ftirmesi uluslararas\u0131 hukuktan ne kadar uzaksa, KGA\u00d6 \u00e7ok uluslu Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc askerlerinin Kazakistan’a sevk edilmesi de hukukla o kadar ba\u011fda\u015fm\u0131yor.

\u00c7\u00fcnk\u00fc Kazakistan’daki olaylarda i\u00e7 karga\u015fa olup KGA\u00d6 t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015f m\u00fcdahale olmas\u0131 durumunda asker g\u00f6nderilmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Olaylar\u0131n bir an \u00f6nce durulmas\u0131 ve Kazakistan y\u00f6netiminin \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 kendi \u00fclkesinin vatanda\u015flar\u0131yla bulmas\u0131 gerekmektedir.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n


10 Kas\u0131m gece yar\u0131s\u0131 Rus ordusunun ‘Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc’ <\/em>ad\u0131 alt\u0131nda Azerbaycan topraklar\u0131na yerle\u015ferek Ermenistan s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015f noktas\u0131n\u0131 ve Hankendi-Hocal\u0131’n\u0131n da dahil yakla\u015f\u0131k 4 bin kilometrekarelik bir araziyi kendi kontrol\u00fc alt\u0131na almas\u0131 Kremlin’in ilerleyen d\u00f6nemlerdeki planlar\u0131 i\u00e7in emsal mi olu\u015fturdu?<\/p>\n\n\n\n

Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin’in, Kazakistan’daki geli\u015fmeleri her g\u00fcn Belarus, Ermenistan, Tacikistan, \u00d6zbekistan, K\u0131rg\u0131zistan devlet ve h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanlar\u0131yla m\u00fczakere etmesinin anlam\u0131 ne acaba? <\/p>\n\n\n\n

Ve ba\u015fta Kazakistan olmak \u00fczere, Orta Asya’n\u0131n di\u011fer halklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu kalk\u0131\u015fma s\u00fcrecinin beraberinde getirip geldi\u011fi soru ayn\u0131 olarak kal\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 bir diktat\u00f6re veda ederken yenisine ‘Merhaba’ demekten mi ibaret olacak; yoksa nihayet “Ex Oriente Lux”* m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n

Mayis Alizade<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kaynak: Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mayis Alizade, Independent T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in Muhammed Salih, \u015eahin Caferli ve Erdo\u011fan Karaku\u015f ile Kazakistan’da ya\u015fananlar\u0131 konu\u015ftu. 37 k\u00fcsur sene sonra yine Almat\u0131 (o zamanki ismi Alma-Ata’yd\u0131). Yine eylem, yine karga\u015fa, yine \u00f6l\u00fcmler, yine tutuklamalar… Aral\u0131k 1986’da Kazakistan‘\u0131n o zamanki ba\u015fkentinin merkez meydan\u0131ndaki talebe eylemleri, Mihail Gorba\u00e7ov‘un uygulamaya koydu\u011fu ‘Perestroyka’ ve ‘Glasnost’ politikalar\u0131n\u0131n ilk ‘\u00fcr\u00fcnleri’ olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, eylemler bast\u0131r\u0131l\u0131nca Kazakistan’\u0131 25 seneden bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":8533,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6,9,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8532"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8532"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8534,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8532\/revisions\/8534"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8533"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}