{"id":8718,"date":"2024-07-08T23:37:31","date_gmt":"2024-07-08T20:37:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/?p=8718"},"modified":"2024-07-08T23:37:32","modified_gmt":"2024-07-08T20:37:32","slug":"buyuk-turanci-matthias-alexander","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/buyuk-turanci-matthias-alexander.html","title":{"rendered":"B\u00dcY\u00dcK TURANCI MATTH\u0130AS ALEXANDER"},"content":{"rendered":"\n<p>B\u00fcy\u00fck Turanc\u0131 Matthias Alexander Castren 1813 Y\u0131l\u0131nda Finlandiya\u2019n\u0131n Tervola \u015fehrinde do\u011fmu\u015ftur,Hayat\u0131 boyunca Ural-Altay dillerini incelemi\u015f,Turan \u00fclkelerine yapt\u0131\u011f\u0131 gezilerde oradaki Dini ve sosyal ya\u015fam\u0131 incelemi\u015ftir,kendisi Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kurucusu olarak kabul edilir. Ural-Altay Birli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini ilk meydana \u00e7\u0131karan odur.<br><br>Ayr\u0131ca kendisi Kalevela destan\u0131n\u0131 derlemi\u015ftir,b\u00fcy\u00fck bir dilbilimcidir. Ural-Altay dil benzerliklerini tespit etmi\u015f ve derlemi\u015ftir.<br><br>Matthias\u2019\u0131n babas\u0131 bir rahiptir,babas\u0131 1825 y\u0131l\u0131nda vefat etmi\u015ftir.Matthias okul y\u0131llar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131,ancak o d\u00f6nem \u00fclkede ekonomik kriz ve k\u0131tl\u0131k vard\u0131.<br><br>1830 Y\u0131l\u0131nda kasabas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p Ba\u015fkent Helsinkiye geldi,Ailesi onun bir rahip olmas\u0131n\u0131 istiyordu ancak o bunu kabul etmedi,Matthias Asya ve Ural dillerine ilgi duyuyordu.Bu y\u00fczden Asya dilleri ve Etnolojisi bilimi ile daha \u00e7ok ilgilendi.<br><br>Matthias Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 h\u0131zla s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc,Fin ve Onlarla akraba olan dilleri ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.d\u00f6nemin Usta dilbilimcisi olarak bilinen Rasmus Christian Rask ile Fincenin asl\u0131nda Hint-Avrupa men\u015fei bir dil olmad\u0131\u011f\u0131na dair m\u00fcna\u015faka etti.<br><br>Castren daha sonra Sami mitolojisi ve Sami Folkloru okudu,1839 y\u0131l\u0131nda Ural-Altay dilleri ile ilgili bir doktora tezi yazd\u0131,1839 Y\u0131l\u0131nda Matthias Fin Edebiyat Derne\u011fine kat\u0131ld\u0131,dil ve folklor malzemesi toplamak i\u00e7in T\u00fcm Sibirya ve Asyay\u0131 dola\u015ft\u0131,Kalevela destan\u0131n\u0131 \u0130sve\u00e7\u00e7eye \u00e7evirdi.<br><br>Castren,daha sonra 1841 y\u0131l\u0131nda Laplanda seyahat ederek b\u00fcy\u00fck bir ara\u015ft\u0131rma gezisi ba\u015flatt\u0131,Bu gezisinde b\u00f6lgedeki insanlar hakk\u0131nda bilgi toplad\u0131.<br><br>1842 Y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk dillerini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Sibiryaya gitmek istedi fakat bu Rus h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan kabul edilmedi,Matthias Petersburg Akademisine ba\u015fvurarak gide bildi.<br><br>Sibiryadaki Nenetsleri ve di\u011fer T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n dillerini,dini rit\u00fcellerini inceledi.<br><br>Bu ara\u015ft\u0131rmalar Finlandiya H\u00fck\u00fcmetinin ho\u015funa gitti ve ona burs vermeye ba\u015flad\u0131,Matthias Kas\u0131m ay\u0131nda Sibirya gezisine devam etti.<br><br>Uzun s\u00fcren ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda Komi dilbilgisi adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131da tamamlad\u0131.<br><br>K\u0131sa bir s\u00fcre sonra,Castren Ural\u2019a gitti. \u00d6nce k\u0131\u015f ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 beklemek zorunda kald\u0131 daha sonra Ural gezisine \u00e7\u0131kt\u0131,Fin dilleri ve akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti.<br><br>1843 Y\u0131l\u0131nda Obdorskin\u2019e geldi,Ancak o sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 konusunda endi\u015fe etmeye ba\u015flad\u0131. Kontroller neticesinde Akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131na yakaland\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenildi fakat Matthias yine de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti.<br><br>May\u0131s 1844 y\u0131l\u0131nda Castrenin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Bilimler Akademisi taraf\u0131ndan Prestijli Demidov \u00d6d\u00fcl\u00fcne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc,Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 1844 Y\u0131l\u0131nda bas\u0131ld\u0131,ayn\u0131 y\u0131l Helsinki\u2019de yine bir doktora ald\u0131. 1844 Y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131nda Ural-Altay dilleri konulu bir konferans verdi.<br><br>Castren \u015eubat 1845\u2019de Yine Sibirya yolcui\u011funa koyuldu ve Nisan Ay\u0131nda Tataristan\u0131n Kazan \u015fehrine geldi burada da ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na devam ederek 1845 y\u0131l\u0131nda Grammerler ile ilgili yaz\u0131s\u0131n\u0131 tamamlad\u0131.<br><br>May\u0131s Ay\u0131nda Sakha T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcmen ve Tobolsk \u015fehrine seyahat etti,\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na burada devam etti.<br><br>1846 Y\u0131l\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlad\u0131,\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Ural-Altay dil benzerliklerine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunmu\u015ftu.<br><br>Castren Eyl\u00fcl Ay\u0131n\u0131 Hanti-Mansilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Surgut \u015fehrinde ge\u00e7irdi,burada da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti.<br><br>Castren Yeniseysk \u015eehrine d\u00f6nd\u00fc,Evenk ve Tunguzlar ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti.<br><br>Castren burada bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Tunguz k\u0131yafetleri giyerek,avc\u0131 ekipmanlar\u0131 ile ava \u00e7\u0131kt\u0131 ve buradaki Tunguz ve Evenk halklar\u0131ndan geleneksel \u00f6\u011feler toplad\u0131. Bilimler Akademisine bunlar\u0131 g\u00f6nderdi.<br><br>Castren G\u00fcney Sibirya da\u011flar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131 buradaki halklardan baz\u0131 \u00f6\u011feler toplad\u0131,Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk dili leh\u00e7elerini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131 bunun i\u00e7in Orta Asya \u00fclkelerini ve \u00c7in\u2019i ziyaret etti.<br><br>Castren Mart 1848 Y\u0131l\u0131nda Buryatlar\u0131 ziyaret etti,daha sonra Mo\u011folistandaki Baykal g\u00f6l\u00fc \u00e7evresinde incelemeler yapt\u0131 ve o \u00e7evredeki baz\u0131 yaz\u0131tlar\u0131 okudu.<br><br>1849 Y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak Ay\u0131nda St.Petersburg\u2019a geldi Castrenin Akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131 hatsafaya varm\u0131\u015ft\u0131. \u015eubat ay\u0131nda t\u00fcm yolculu\u011funu bitirdi,d\u00f6rt y\u0131l sonunda Helsinkiye d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Finlandiya\u2019ya d\u00f6n\u00fcnce Castren,yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131. Ural-Altay halklar\u0131ndaki baz\u0131 \u015eamanik rit\u00fcel \u00f6\u011feleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131, T\u00fcrk,Mo\u011fol ve Fin dilindeki ortak noktalar\u0131 buldu ve yay\u0131nlad\u0131<br>Matthias,Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131 onun amac\u0131 Ural,T\u00fcrk ve Mo\u011fol dillerindeki benzerlikleri ortaya \u00e7\u0131karmak ve bu halklar\u0131n aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 g\u00f6stermekti.<br><br>Castren,1851 Y\u0131l\u0131nda Fin dili ve Edebiyat\u0131 profes\u00f6r\u00fc olarak atand\u0131.<br>Castren \u00dcniversite de Fince ve Fin-Ugor mitolojisi \u00fczerine ders vermeye ba\u015flad\u0131.<br><br>Castren \u00f6lmeden \u00f6nce Natalia Tengstr\u00f6m ile evlendi,bir \u00e7ocuk sahibi oldular fakat Matthias Alexander Castren ayn\u0131 y\u0131l hayat\u0131n\u0131 kaybetti.<br><br>Matthias Alexander Castren,\u00f6mr\u00fc boyunca Ural-Altay dil ailesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131,hastal\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen yinede \u00e7abalad\u0131.<br><br>Bug\u00fcn Finlandiya\u2019da Yine bir Turanc\u0131 olan ve Macar Turan Cemiyetinde Fin-Eston ensitit\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u00e7may\u0131 ba\u015faran heykelt\u0131ra\u015f Alpo Sailo taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bir heykeli bulunmaktad\u0131r.<br><br>Ben de Matthias Alexander Castren\u2019in biyografisini en detayl\u0131 \u015fekilde T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren birisi olarak,onun ruhunu \u015fad ve bir Turanc\u0131 olarak Mekan\u0131n\u0131n cennet olmas\u0131n\u0131 diliyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Turanc\u0131 Matthias Alexander Castren\u2019in Aziz Hat\u0131ras\u0131na.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nurhaci Cuyen<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00fcy\u00fck Turanc\u0131 Matthias Alexander Castren 1813 Y\u0131l\u0131nda Finlandiya\u2019n\u0131n Tervola \u015fehrinde do\u011fmu\u015ftur,Hayat\u0131 boyunca Ural-Altay dillerini incelemi\u015f,Turan \u00fclkelerine yapt\u0131\u011f\u0131 gezilerde oradaki Dini ve sosyal ya\u015fam\u0131 incelemi\u015ftir,kendisi Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kurucusu olarak kabul edilir. Ural-Altay Birli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini ilk meydana \u00e7\u0131karan odur. Ayr\u0131ca kendisi Kalevela destan\u0131n\u0131 derlemi\u015ftir,b\u00fcy\u00fck bir dilbilimcidir. Ural-Altay dil benzerliklerini tespit etmi\u015f ve derlemi\u015ftir. Matthias\u2019\u0131n babas\u0131 bir rahiptir,babas\u0131 1825 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":8719,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[19,42],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8718"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8718"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8720,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8718\/revisions\/8720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}