\u00c7ok de\u011fil, yar\u0131m as\u0131r \u00f6nceki d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131m\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde an\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n
Ben totaliter Sovyet devletinin \u00f6zg\u00fcr bir vatanda\u015f\u0131 olarak istedi\u011fimi s\u00f6yleyebiliyor, istedi\u011fimi yazabiliyordum. Serbest ellerimle k\u00f6lelik hakk\u0131nda yazard\u0131m. Yak\u0131n arkada\u015f\u0131m\u0131n k\u00f6leli\u011fini, akrabam\u0131n k\u00f6leli\u011fini, sevgili halk\u0131m\u0131n k\u00f6leli\u011fini anlat\u0131yordum. \u015eiirlerimde onlara “Neden silah alm\u0131yorsun eline, neden korkuyorsun \u00f6l\u00fcmden?” diye ba\u011f\u0131r\u0131yordum. Ba\u011f\u0131riyordum, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n da benim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ya\u015famalar\u0131n\u0131 \u015fiddetle istiyordum.<\/p>\n\n\n\n
Fakat bir teselli vard\u0131. Garip bir tatmin, gelece\u011fe olan inan\u00e7 gibi bir duygu beni b\u0131rakm\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
Her ne kadar k\u0131talar, sonra \u00fclkeler, sonra \u015fehirler birbirlerinden binlerce kilometre uzakta olsalar da, Berlin Duvar\u0131 ile birbirlerinden izole edilmi\u015f olsalar da, bu k\u0131talar\u0131n, bu \u00fclkelerin sosyal ko\u015fullar\u0131n\u0131n birbirine taban tabana z\u0131t olmas\u0131na ra\u011fmen, oralarda ya\u015fayan ayd\u0131nlar la inan\u0131lmaz bir fikirda\u015fl\u0131k, hatta derttal\u015fl\u0131k vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
1976 y\u0131l\u0131nda Kuzey Amerika’da ya\u015fayan Ernest Hemingway’in do\u011fumunun 75. y\u0131l\u0131 m\u00fcnasebetiyle “Gulistan” dergisinde bir yaz\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131m. Bu yaz\u0131y\u0131 okuduktan sonra kimse yan\u0131ma gelip “Bu Amerikal\u0131 bizim mahalle yazar\u0131m\u0131z miydi ki onu bu kadar \u00f6v\u00fcyorsun” demedi. Nitekim makalede, Hemingway’in hayat\u0131 ve eserleri bizim yazar\u0131m\u0131z gibi garip bir hassasiyet le analiz edilmi\u015fti. Ard\u0131ndan be\u015f y\u0131l sonra ayn\u0131 yazar\u0131n 80. y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcne ithafen bir makale daha yay\u0131nlad\u0131m. Hatta bu Amerikan “mahallesi”nde ikamet eden bu yazar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc abartmak i\u00e7in \u00d6zbekistan “mahallesi”nden olan komunist yazar Hamid Gulam’\u0131n “Ben \u00d6zbek milletinin babas\u0131y\u0131m” \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamasiyle alay etmekten \u00e7ekinmemi\u015ftim.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131sacas\u0131 Amerika ve Asya k\u0131talar\u0131n\u0131n edebiyatlar\u0131n\u0131 tek bir k\u00fclt\u00fcrel alan olarak ele al\u0131yorduk.<\/p>\n\n\n\n
Daha do\u011frusu totaliter bir devlette ya\u015fad\u0131k ve totaliter edebiyat\u0131n topraklar\u0131nda hareket ettik. Walt Whitman veya Ernest Hemingway’i okumak i\u00e7in \u0130ngilizce bilmenize gerek yoktu, eserleri s\u00fcrekli olarak \u00e7ok iyi bildi\u011fimiz Rus\u00e7a da bas\u0131l\u0131yordu ve edebiyat\u0131n zihinlerimiz \u00fczerindeki totaliter g\u00fcc\u00fc mutlakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zbek edebiyati ele\u015ftirmenleri yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fiirin \u015feklinden sa\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n uzunlu\u011funa kadar her \u015feyi tahlil ediyordu. “Bu ku\u015fakta Bat\u0131’n\u0131n etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, Bat\u0131’n\u0131n taklidi var” diye hayk\u0131r\u0131yordu onlar. Biz ise onlara “\u00d6zbek edebiyat\u0131nda taklit edilecek kimse olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Bat\u0131’y\u0131 taklit edece\u011fiz tabi” diyorduk<\/p>\n\n\n\n
Evet, bu “taklit \u00e7a\u011f\u0131”nda sadece sa\u00e7lar\u0131m\u0131z de\u011fil, zihnimiz de uzad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bendeniz 1971-72 y\u0131llar\u0131nda, \u00fcniversite \u00f6\u011frencisiyken, Franz Kafka’n\u0131n (“Ceza Kolonisinda\u201deserini terc\u00fcme etmi\u015ftim. Tabii 70’lerin ba\u015f\u0131nda kimse bu \u00e7evirileri yay\u0131nlamad\u0131. Ben de bunlar\u0131 yay\u0131nlanmak i\u00e7in de\u011fil terc\u00fcme etmek \u00fczere terc\u00fcme etmi\u015ftim zaten. Totaliter edebiyat\u0131n sanatsal s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ya\u015fama tutkusu, kozmik enerjisi beni bu tuhaf etkinli\u011fe s\u00fcr\u00fckledi.<\/p>\n\n\n\n
Vladimir Lenin \u00dcniversitesi’nin (1970-1975) Gazetecilik Fak\u00fcltesi’nde ge\u00e7irdi\u011fim y\u0131llar bana benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck verdi. Derslere nadiren giderdim, seminere haz\u0131rlanmazd\u0131m ama c\u00f6mert \u00f6\u011fretmenler beni dersten derse atlarlard\u0131. Beni bu yol ayr\u0131m\u0131nda tutan \u015fey \u00dcniversitenin kraliyet k\u00fct\u00fcphanesiydi. Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Franz Kafka ve di\u011ferleri o k\u00fct\u00fcphane raflar\u0131nda beni bekliyordu. Bunlar totaliter edebiyat\u0131n komutanlar\u0131yd\u0131. Zihinlerin sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netenler onlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu eserler \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00f6zlemini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran eserlerdi.<\/p>\n\n\n\n
En depresif ve karamsar g\u00f6r\u00fcnen Kafka’n\u0131n en karanl\u0131k metinlerinde bile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00f6zleminin bir par\u0131lt\u0131s\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Biz – totaliter bir devletin vatanda\u015flar\u0131 – profesyonel anlamda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zleyen bireylerdik. .<\/p>\n\n\n\n
E\u011fer eserlerimizden herhangi biri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015fsa, bu onlar\u0131n i\u00e7inde sakl\u0131 olan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00f6zlemindendir. Mezk\u00fcr \u00f6zlem bu eserlerin hala atan kalbidir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00f6zlemi.<\/p>\n\n\n\n
Totaliter \u00f6zlem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00c7ok de\u011fil, yar\u0131m as\u0131r \u00f6nceki d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131m\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde an\u0131yorum. Ben totaliter Sovyet devletinin \u00f6zg\u00fcr bir vatanda\u015f\u0131 olarak istedi\u011fimi s\u00f6yleyebiliyor, istedi\u011fimi yazabiliyordum. Serbest ellerimle k\u00f6lelik hakk\u0131nda yazard\u0131m. Yak\u0131n arkada\u015f\u0131m\u0131n k\u00f6leli\u011fini, akrabam\u0131n k\u00f6leli\u011fini, sevgili halk\u0131m\u0131n k\u00f6leli\u011fini anlat\u0131yordum. \u015eiirlerimde onlara “Neden silah alm\u0131yorsun eline, neden korkuyorsun \u00f6l\u00fcmden?” diye ba\u011f\u0131r\u0131yordum. Ba\u011f\u0131riyordum, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n da benim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ya\u015famalar\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":8810,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,9,1,43,3,42],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8809"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8809"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8811,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8809\/revisions\/8811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzerk.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}