Gli etruschi erano turchi: dalla scoperta delleaffinità genetiche alle confermelinguistiche e culturali (Etrüskler Türk’tü: Genetik Yakınlıkların KeşfindenDilbilimsel ve Kültürel Doğrulamaya) 

Mario Alinei

İtalyan dilbilimci ve eğitimci Mario Alinei (d. 1926 – ö. 2018), Torino’da doğdu. 1950 yılında Roma Üniversitesi Edebiyat ve Felsefe bölümünden mezun oldu. 1959’dan 1987’ye kadar Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nde İtalyan Dilbilimi ve Edebiyatı profesörü olarak görev yaptı. Anonim hakem değerlendirmesine sahip, uluslararası yıllık teorik ve uygulamalı anlambilim dergisi “Quaderni di Semantica”nın kurucusu ve editörüydü. 1970 yılında UNESCO’nun yardımıyla başlatılan Avrupa dilleri atlası projesi “Atlas Linguarum Europae”nin eş kurucularından biriydi ve 1982-1997 yılları arasında projenin başkanlığını üstlendi. Teknolojik gelişmeleri dilbilim alanında kullanan Alinei, ileri hesaplamalı dilbilimi çalışmaları için IBM ve Olivetti’ ye danışmanlık yaptı.

1996-2000 yılları arasında yazdığı Origini delle lingue d’Europa¹ (Avrupa Dillerinin Kökenleri) adlı iki ciltlik eserinde “La teoria della continuità paleolitica”yı (“PaleolitikSüreklilik Teorisi” / “The Paleolithic Continuity Theory” ²)geliştirdi. Bu hipotez ile Hint-Avrupalıların üst Paleolitik dönemden beri Avrupa’da yerli olduklarını ve dillerinin bu dönemde ortaya çıktığını öne sürdü. Yazara göre Hint-Avrupalıların anavatanı Afrika idi. Fin-Ugor ve Altay halkları Mezolitik dönemde Avrupa’ya gelerek Hint-Avrupalılar ile karışmışlardı³. Batı’ya ilk gelenler Altay (Türk-Moğol) toplulukları olabilirdi çünkü atı ilk kez onlar evcilleştirmişlerdi. Bu sayede uzun mesafe kat etmeleri mümkün olabilirdi. Yaygın iddiaların aksine, Alinei Kurgan kültürünün Hint-Avrupalı değil, Ön-Türk kökenli olduğunu önerdi⁴. Süreklilik Teorisi’ne dayanarak, 2003 yılında Etrusco: una forma arcaica di ungherese⁵ (Etrüsksçe: Macarcanın Arkaik bir Formu) adlı bir kitap yayınladı. Etrüskçenin Ural-Altay Türkçesi ile Ugor dillerinin bir karışımı olduğunu savunduğu kitabında, bu dillerin birbiri ile büyük orandaki benzerliklerini gösterdi. Bu benzerlikler, yazarın daha önceden çevrilmiş metinlerin çevirisini geliştirmesine ve şimdiye kadar çevrilemeyen (veya kısmen çevrilmiş) metinleri çevirmesine de izin verdi. 2013 yılında çalışmalarının devamı niteliğindeki Gli etruschi erano turchi: dalla scoperta delle affinità genetiche alle conferme linguistiche e  culturali’yi⁶  (Etrüskler Türk’tü:

Genetik Yakınlıkların Keşfinden Dilbilimsel ve Kültürel Doğrulamaya) yayınladı.

Etrüsklerin Hint-Avrupalı olmadıkları ve Anadolu’dan İtalya’ya göç ettikleri 2004 yılında yapılan araştırmalar sonucu doğrulanmıştır⁷. American Journal of Human Genetics’te belirtildiği üzere, “Etrüsklerin gen havuzlarındaki Türk bileşeni diğer popülasyonlardan üç kat daha fazladır ve günümüz Türkleri ile genetik benzerlikleri % 98 oranındadır”⁸. Bu bilimsel verilere rağmen, Mario Alinei’nin Etrüsklerin kökenleri üzerine çalışmaları, Batılı akademisyenlerin çoğunluğu tarafından kabul görmemiştir.

Genetik doğrulama çalışmalarından sonra yazdığı, Gli etruschi erano turchi’ nin giriş bölümünde Alinei, Etrüsklerin kökenlerine dair beş antik tezi kısaca açıklar. Daha sonra genetik keşiften önceki dört modern tezi ele alır. Bunlar arasında Türk diplomat ve akademisyen Adile Ayda’nın (d. 1912 – ö. 1992) Fransızca ve Türkçe olarak yayınlanan çalışması Les Étrusques Étaient-ils des Turcs?⁹ / Etrüskler Türk mü idiler?¹⁰ üzerinde özellikle durur ve Ayda’nın hipotezlerinin kendi teorisiyle uyumlu olduğundan bahseder.

Kitabın “Genetik Araştırmalar Işığında Türk ve Etrüsk Benzerliği” başlıklı birinci bölümünde yazar, Türklerin Batı’ya ilk gelişlerinin tarihini Malazgirt Savaşı (1071) ile başlatan genel bakış açısını eleştirir. Paleolitik Süreklilik Teorisi ile bağlantılı olarak,

Neolitik dönemde Avrasya bozkırlarındaki göçebe çoban kültürlerin (nomadic pastoralism) göçebe Türk-Moğol kültürleriyle ilgili olduğunu belirtir.

“Türkçe ve Etrüskçenin Dilbilimsel Yakınlığı” adlı ikinci bölümde Adile Ayda’nın dil teorilerine değinerek benzer görüşleri savunur. 58 adet Etrüskçe kelimenin Türkçe ile bağını ve benzerliklerini açıklar ve önceki kitabında Macarca anahtar ile okuduğu bazı Etrüskçe metinleri Türkçenin yardımıyla tekrar çözümler.

“Türk-Etrüsk Kültürel İlişkileri” adlı üçüncü bölümde yazar, iki kültür arasındaki kurt efsaneleri de dahil olmak üzere dini inançlar, ritüeller ve mitlerle ilgili dikkat çekici benzerliklerden bahseder. Ayrıca Etrüsklere ait değerli objeler-mücevherler, mimari, binicilik, müzik, dans, şölenler, silahlar, resim temaları gibi kültürel ürünlerin, antik Türk kültürü ile olan benzerliklerini örnekler sunarak anlatır.

Dördüncü bölümde Etrüsklerin tarihi konu edilir. Alinei, M.Ö. 12. yüzyılın ilk yarısında kuzeyden gelerek orta İtalya’ya yerleşen Proto-Villanova kültürüne ait arkeolojik verilere dayanarak, bu kültürün Etrüskler ve Türklerin ataları olma ihtimalinden bahseder.

Kitabın son bölümünde ise Etrüsklerin Romalılardan farklı olan ayakkabıları, özellikle “çarık” benzeri “calcei repandi” ve “ciocia” ele alınmıştır.

102 sayfalık Gli etruschi erano turchi, “Origini delle lingue d’Europa” ve “Etrusco: una forma arcaica di ungherese” gibi büyük hacimli kitaplara kıyasla derinlemesine bir analiz içermez. Aslında birlikte okunması gereken bu kitapların sonuç bölümü olarak değerlendirilebilir. Yine de genel dilbilim, psiko-bilişsel dilbilim, paleoantropoloji, sosyoloji, genetik ve arkeoloji gibi disiplinlerden yararlanılarak hazırlanmış, Etrüskoloji ve Türkoloji ile ilgili bizlere yeni bakış açıları açan bir kitaptır. Kitabın sadece İtalyanca baskısı bulunuyor. En kısa zamanda İngilizce ve Türkçeye kazandırılması ileri çalışmalara destek olması açısından önemlidir.

1. Mario ALINEI, Origini delle lingue d’Europa. Vol. 1: La teoria della continuità Bologna, Il Mulino, 1996, 792 sayfa, ISBN-13: 9788815055132 ; M. ALINEI, Origini delle lingue d’Europa. Vol. 2: Continuità dal mesolitico all’Età del ferro nelle principali aree etnolinguistiche, Bologna, Il Mulino, 1996, 1088 sayfa. ISBN-13: 9788815073860.

2. The Paleolithic Continuity Paradigm for the Origins of Indo-European Languages International PCP Workgroup Website https://web.archive.org/web/20150624032748/http://www.continuitas.org/

3. Mario    ALINEI &  Francesco BENOZZO, Alcuni aspetti della Teoria della Continuità Paleoliticaapplicata all’area gallega, [Testo della conferenza plenaria tenuta al “II Congreso Internacional de Onomastica Galega” (Pontevedra, 19-21 ottobre 2006), in corso di stampa nei relativi Atti]. http://www.continuitas.org/texts/alinei_benozzo_alcuni-aspetti.pdf

4. Mario ALINEI, Kurgan Culture, http://s155239215.onlinehome.us/turkic/btn_Archeology/Kurgan_CultureEn.htm#Interdiscip%20lina ry

5. Mario ALINEI, Etrusco: una forma arcaica di ungherese, Bologna, Il Mulino, 2003, 481 sayfa. ISBN 9788815093820.

6.Mario ALINEI, Gli etruschi erano turchi: dalla scoperta delle affinità genetiche alle conferme linguistiche e culturali, Alessandria, Edizione dell’Orso, 2013, 98 sayfa, ISBN 978-88-6274-431-7 / ISSN 2611-3813.

7.PIAZZA A. et al. Origins of the Etruscans: Novel Clues from the Y Chromosome Lineages, European Journal of Human Genetics Conference in Nice, France, June 2007 ; European Journal of Human Genetics Conference, Vol. 15, Supplement 1 (conference abstracts), p.19. ; Brisighelli F, Capelli C, Alvarez-Iglesias V, et al. The Etruscan timeline: a recent Anatolian connection. Eur J Hum Genet. 2009;17(5):693-696. doi:10.1038/ejhg.2008.224.

8.Vernesi, Cristiano et al. “The Etruscans: a population-genetic study.” American Journal Of Human Genetics, Vol. 74,4 (2004): 694-704. doi:10.1086/383284.

9.Adile AYDA, Les Étrusques Étaient-ils des Turcs? Paris, 1971, 58 sayfa.

10.Adile AYDA, Etrüskler Türk mü idiler? Ankara, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1974, 91 sayfa.

Gönül Yektaş Biancat