Кеча биттаси менга қўнғироқ қилиб “афсус, сизни бошқача аёлсиз деб ўйлардим. Ўша харомхўр блогерлардан бири экансиз. Пул бермаганимиз учун охиригача бормадингиз! Асл юзингизни кўрдик! Интернетта эса ўзингиздан фаришта ясаб олгансиз….” деб қалаштириб хақорат қилиб ташлади. Гаплариданку хафа бўлмадим. Демократик давлатда яшаяпмиз. Ҳаммани гапиришга хаққи бор! Қолаверса росттан ҳам фаришта эмасман! Бошқалар кўрмаган бўлсада ёнимдаги яқинларим, дўстларим “итфеълим” борлигини яхши билишади. Чўрткесар, тишлаган жойини узадиган, гап келса “отасини аямайдиган” хилиданман. Аммо гапниям, гапиришга хақли эгаси бўладида!
Хуллас ижтимоий тармоқдан бўлган бир мурожаат, тўгрироғи илтимос сабаб, узоқ вилоятлик хақиқатталаб онахон билан анча пайт бирга югуриб юрдим.
Каттагина оиласини боқиб турган ерини ҳокимиямиятга олдириб қўяётган соддагина аёлга рахмим келиб, хуқуқий ва амалий ёрдам бериш учун қўлимдан келганини қилдим. Уй, бола-чақам , ишларимдан ортиб бирга югурдим. Қўли узуун ҳокимиятнинг босими, дўқ пўписалари, тахдидларига парво қилмай олишдим.
Лекин, гапнинг лўндасини айтсам
мурожаатчи аёлнинг ўғил -қизларига тан бермадим. Бирортаси онаси билан бирга келмасди. Бечора қария иссиғу , совуққа қарамай пойтахтнинг турли Вазирлик ва идораларида изиллаб, йиғлаб-сиқтаб югуриб юрганида, ёнида яқин елкадошини кўрмадим. Бирорта дилбанди ақалли телефон қилишга ярамасди. Бояқиш яна уларни ўзича оқлаб ҳам қўяди:
-Ишлари кўпда…Тўнғичим Россияларда ишлаб келган. Мандака қишлақи эмас, “грамотний”. Ўзииии… мана шунақа идораларга ярашадиган келбати бор. Ану олипталар қилаётган ишларни эпламайди дейсизми, қойиллатади! Эх… билимли болаларимизнинг умри агарадда ўтяётгани алам қиладида….Иккинчи ўғлим ва қизим ҳам мактабда яхши ўқишган. Иккаласиям Қуръонни ўттиз порасини ёдлашган. Кенжам Кореяга дакуминт тайёрладию, пул бермагани учун кета олмади. Карисни элчихонаси “тилни яхшироқ ўрган” деб қайтарибди. Шунча билим билан уям агаратта. Агар шу еримиздан айрилсак бир нечта рўзғор оч қолади болам, юринг…маҳалла Вазирлигига ҳам кирайлик.
Илк танишганимизда Тошкентни “Т” сини билмаган онам тенги, онамдай хокисор она хозир қайси идора қатталигини кўзини чирт юмиб айта олади. Қўлида бир даста хужжатлари билан ундан бунга, бундан унга югуриб метро, автобус бекатлари ёд бўлиб кетган. Тўғри, савоб учун кўпроқ ўз машинамда олиб юраман, бироқ онахоннинг менсиз қоқадиган эшиклари ҳам бор.
Шунча югур-югурлардан сўнг иш олдинга силжигандай бўлиб, ҳокимият озгина юмшаганида бошқа, янада юқорироқ ташкилот Давлат аҳамиятига молик қурилиш баҳона ўша ерни талаша бошлади ва оилага бошқа жойдан ер таклиф қилди. Очиғини айтсам, салкам ярим йиллик аризавозликлардан қаттиқ чарчагандим. Оламан деса, давлат барибир шу жойни олади.
– Ер меники! Уни ўзим одам қилганман. Ҳеч кимга бермайман!
Фалончи Вазирликнинг ювошгина кўринган юристига ташланишга чоғланган онахонни аранг тўхтатиб, босиқлик билан тушунтиришга харакат қилдим:
-Ахир ҳеч нарсасиз қолгандан кўра таклифга рози бўлганингиз маъқулку!
У баралла йиғлаб юбориб қўлларимга ёпишди:
-Нима деяпсиз? Бу ер уйимни рўпарасида. Улар айтаётган жой эса уч астановка тепада. Россияда ишлаб келган ўғлим айтди: Фалончи Вазирга ҳам кирар эканмиз. Кейин писмадончига хали ўтмадик. Чекинмайлик! Бор умидим сиздан!
Хужжатларидаги хар бир харф ёд бўлиб кетти. Икки томоннинг ҳам ўз хақиқати бор. Аммо онахонга қанчалик ачинмай Қонун барча иддаолардан устун эди!
-Холажон ерингиз сизга фойдаланиш хуқуқи асосида берилган экан. Оилангизни ўттиз беш йил боқипти. Энди уйингиз рўпарасидаги магистрал йўл кенгайиши боис уни эгасига қайтаришингиз шарт!
-Эгаси -манку!

-Холажоним, бизда ернинг ягона эгаси -давлат! Қаранг, Ҳокимият юмшагани билан бошқа идора рухсат бермаяптику! Сизларга таклиф қилаётган жойлари ҳам ёмон эмас. Майдони, суви, комуникацияси бир ҳил. Рози бўлақолинг!
Хола тушунишга харакат қилиб бош ирғаса ҳам, бир дақиқа ўтмай миясида ялт этган навбатдаги фикрни айтади:
-Ану Кореяга кетолмай қолган ўғлим борку , халиги ҳоким уйимга келганида расмга олиб ташлаган. Ўша “Тошкентдан бир қадам силжиманг! Керак бўлса Президентни қароргоҳига бориб ётволилар” деяпти.
-Бизми?
-Ха-да!
-Менамми?
-Сиз бормасангиз бўлмайдида қизим. Ҳамма танийди! Блогерсиз! Ман қишлақига биров аҳамият бермаса ҳам сиздан қўрқишади…
Унинг соддалигидан кулиш ноўрин, жилмайиб маслахат бердим:
-Ўғлингиз ўзи келиб ётволса бўлмайдими?
Холанинг тарам-тарам ажинлари баттар қуюқлашиб, юзи челакка ирғитилган керакмас қоғоздек ғижимланиб кетди ва чуқур хўрсинди:
– У келолмайдида. Агаратга ким қарайди?
Холанинг холатидан қанча эзилмай, иссиққина уйида ўтириб, фақатгина кечаси маслаҳатлар берадиган алпкелбат “герой” ўғилларидан нафратланиб кетдим.
-Холажон, уччала ўғлингиз , қизингизни отасиз катта қилибсиз. Емай-едирибсиз. Ўзингиз айтганингиздай ташландиқ, тошли ерларни тирнаб , таталаб, оёққа қўйибсиз. Нахотки энди ҳам болаларингиз сизни югуртириб қўяверишса! Қаранг, олти ойдан бери Тошкентга бўзчининг мокисидай қатнайсиз. Бирор марта, бирорта болангиз бирга келганини кўрмадим. Тўнғичим хорижда ишлаб келган дедингиз. Нахот Россияга етган қадами Тошкентга етмаса?
Холанинг елкаси баттар букчайиб, кўзида яна ёш халқаланди. Унга раҳмим келиб қоқсуяк елкаларидан қучиб бағримга босдим:
– Тушунинг, фарзандларингизга тош отмоқчи эмасман, аммо, ерни барибир қайтарасизлар. Кейин, бу машмашалар билан сиздан кўра дилбандларингиз шуғулланишсин! Қаранг, роса чарчагангиз. Сумкангиз тўла дори. Хар қадамда биттасини ютасиз. Бунақада…охири яхши бўлмайди.
Айтаётганларимнинг баъри хақиқат бўлсада онахон фарзандларидан ёзғирмай, қулоқ солиб, елкалари силкинганча пиққиллаб йиғлаб турарди. Яна озгина гапирсам силкиниб турган вужуд бутунлай тўкилиб кетишидан қўрқиб сал юмшадим:
-Майли хола…Юринг, ўша ўғлингиз айтган Президент қароргохига ётволмасак ҳам яна битта ариза ташлайлик. Хозир ўтириб ноутбугимда ёзаман, бирорта жойда чиқарвосак бўлди.
Унинг кўзларида яна умид, юзида яна табассум пайдо бўлди. Гўё ғижимланган қоғоз бироз теккисланиб охори тикланмаса ҳам яна ёзишга ярайдиган холатга келганди…
Аммо минг афсус, навбатдаги аризага ҳам аввалгиларидек жавоб келди. Қўшимчасига- мўлжалланган қурилиш барибир бўлиши, агар аризавозлик давом этаверса таклиф этилаётган ердан ҳам қуруқ қолишлари мумкун эканлигини ҳам қистириб ўтишган.
Яна Тошкентга бир ўзи мунғайиб келган хола билан кўришиб аввалгидан ҳам хароб жуссасини қучоқладим. Назаримда ҳар ташрифида бир сантиметр емирилиб, яна уч-тўрт марта келса бутунлай тўкилиб, йўқ бўлиб кетадигандай эди. Ахийри чидамадим ва ўғилларидан бирортасининг телефон рақамини сўрадим. Мақсадимни авзойимдан илғаган она турли баҳоналар қилдию, бирорта рақамни кўрсатмади ва кўзи тўла мунг билан ялинди:
– Президент қайси йўлдан юради қизим? Ҳеч бўлмаса ўшани кўрсатворинг! Майли сиз борманг! Ўзим бориб, неча кун бўлса ҳам пойлайман. Ётволиб пойлайман. Мани кўриб раҳми келар… Ахир уни ҳам мандака она туққанку! Қолаверса пенсионер, иккинчи группа инвалидиман…
Холага гап тушунтириш бефойдалиги, тушунган тақдирда ҳам уйида қолган тўртта “грамотний” га гапи ўтмаслигини билиб яна қандай, қайси тилда юпатишни билмасдим.
У кетма-кет дори ичаётганини кўриб чидамадим ва мажбурлаб машинага ўтказдим. Бояқиш ўтиряптию хурсанд:
– Майли, сиз ҳеч нарса қилманг! Темурбегим билан ёнимда турсангиз бўлди. Полвонниям роса қийнавордима. Президентни йўлига ўзим ётаман. Кўриб мошинадан тушиб келса ўғлим, қизим ўргатган гапларни айтаман…

Аммо мен холани Президент ўтадиган йўлга эмас, тўғри дўхтирга олиб боришга мажбур эдим. Хай-хайлашига, эътирозларига эътибор бермай мутахасислар кўригидан ўтказяпману тили тийилимайди. Мен ҳам бўш келмай ёлғондан далда беравераман:
-Хўп…хўп холажон. Албатта борамиз. Фақат озгина соғлиғингизни тиклаб олинг. Президентинг йўлига тирик чиқишингиз керакку! Ахволингизни қаранг!
У хижолатланиб бир шифокорга, бир менга қараб мўлтирайди:
-Гапларингиз тўғрику-я болам, лекин сизга жабр бўляптида. Пул тўлаётганингизни кўрдим. Текширтирмай , шу дориларни ўзингиз ҳам ёзиб берсангиз бўларди. Ахир дўхтирсизку! Пенсия ўлгурни ҳам хали олмагандим. Кейин, ёнингизда бола бор! Вақтингиз кетяпти…
Тавба дейман, мийиғимда илжайиб. Олти ойдан бери деярли кун ора биргамизу вақтим кетаётгани, болам борлигини энди сездиларми?
-Кейин халиги вирус ҳам кетмаган. Бу ерда юқтириб олмайлик…
Касалхонага кирмасимиздан аввал унга ўзим тақиб қўйган ниқобни тўғирлар эканман кулиб юбордим:
-Қўрқманг хола. Бу ерда юқмайди. Сизни энг покиза хусусий шифохоналардан бирига олиб келдим. Улар тозаликка жуда талабчан.
Турли баҳоналар билан бу ердан тезроқ қочишни мўлжаллаётган беморим мўлтираб навбаттаги хужумга ўтади:
– Қизим кетдик…. Болангиз ҳам чарчади. Қаранг, уйқуси келяпти. Кейин ҳар дақиқангиз олтингга тенг…
Онахонни кейинги текширувга деярли судрар эканман, инжиқланаетган ўғлимни бир қўлимга олиб гапларини эшитмаганга оламан.
-Темур ўрганиб кетган, эътибор берманг. Қолаверса мени вақтимни қийматига урғу беряпсизу, бебахо соғлиғингизни йўқотиб қўйганингизга ачинмаяпсиз. Юринг…
Оназоннинг дардлари гулдаста бўлди. Агар тиббиёт тилида ёзсам битта ҳикояга сиғмайди. Жайдаричасига эса: Юқори қон босими. Сурункали юрак етишмовчилиги. Мия қон томирлари торайиши. Сахар….Булар асосийлари. Қўшимча, майда- чуйдалари, йиллар давомида махкам ўрнашиб аста-секин еяётганлари ҳам бор: Буқоқ. Сурункали гепатит.Сурункали холецестит . Сурункали нефрит. Сурункали панкреатит. Полиартрит…
Хуллас… сабр косам тўлди. Дунё кўрган, ўттиз пора “Қуръон” ўқиган , қўли тош орасида қолмаган фарзандларнинг кўз қаёқда?! Нахотки ўша лаънати ердан бошқа нарсани кўришмаса! Шамдай шиддат билан эриётган ва шу холатида ҳам болаларининг манфаати учун елиб юрган онанинг бир пудашга дош бермай ўчадиган холи борку!
Онахонни қўлимдан келганича даволатиб, кўнглига қараб бир -икки марта Президент ўтадиган йўлга олиб чиқиб, шув этиб ўтиб кетадиган кортеж тўхтамаслиги, унинг йўлига ётган тақдирда ҳам чалпаги чиқишини аранг тушунтириб уйга қайтариб юбордим.
Улар таклиф этилган ерни олиб, экин-тикинни бошлаб юборишган деган ўйда эдим. Бироқ , адашибман.
Кеча холанинг рақамидан қўнғироқ бўлса , “Лаббай” деганимни биламан ҳикоямнинг энг бошида ёзган таъналар ёғилиб кетди. Аввал индамай жим эшиттим. Сўнг онасининг телефонидан ёзғираётган ўша машхур, мақталган катта ўғилга бор захримни сочдим. У фаришта эмас, пулга ўч блогерлардан бири, янаям қўпол қилиб айтганда шайтон эканлигимни яна бир карра таъкидлагач кулиб юбордим:
– Тўғри айтасиз! Мен фаришта эмасман! Бироқ ўз онасини эшикма-эшик сарғайтирган, қўлида бир даста хужжат билан ҳаммага мўлтиратиб қўйган фарзандни ким деса бўлади? Шунча дунё кезиб, онангиз айтгандай Россияни бошидан кириб оёғидан чиқибсизу ҳеч бўлмаса ўша ўриснинг болаларидай хақиқат талаб қилиш усулларини ўрганмабсизда. Бирорта Россиялик онасига Путинни кортежини йўлига ётволинг, деб ўзи иссиқ уйида ўтирмаса керак!
-Мен Россияга халол пул топгани бордим, ўша алкашлардан одоб ўргангани эмас! Ақл, фаросат ўзимдаям етарли!
-Етарли бўлса, нега ўзингиз югурмаяпсиз? Онахон қаттиқ совуқларда ҳам пойтаҳтда эдилар…

-Уффф, жонга тегдингизку синглим! Бормаганимнинг сабаби бор! Уйимиз ҳам сиз айтганчалик иссиқ эмас. Терлаб ўтирганимиз йўқ! Ҳамманг қишлоғдагиларни ерга урасанлар! Порахўр хукумат бизга раҳм қилмаса ҳам пенсионерга ичи ачийди деб, онамни Тошканга юборардик. Такси пулини тўлаб, сиздакаларга оғири тушмасин деб, етадиганини қўлига тутқазиб қўйганмиз синглим! Сизни хаққингизни ҳам берардик, агар ер ўзимизга қолса!
-Мен қўлимдан келганича харакат қилдим. Лекин Қонун…
– Э…ўргилдим ўша Қонунларингдан! Сандака блогер зотидан ҳам ! Қўлидан пўхти иши келмайдию яна кариллашинг ортиқча…Россиямиш? Сан аввал Ўзбекистонда ўрисникидай хақиқатни ўрнатиб қўй! Кейин гапир! Сандака агаратимизга тош отадиганларни кўпини кўрганмиз. Кейин, хадеб Россияникига осилорма! Ўзи бизниям босволишса зўр бўларди! Ҳамма хорамхўрлардан бир йўла қутулардик! Путин адолатпарвар!….
Унинг сафсаталарига тоқатим қолмаганди. Ортиқча олишмай телефонни ўчирдим. Зеро унга гапириш- балчиққа тош отиш билан тенг. Тушунтирган сарим ботқоқнинг сассиғи ўзимга сачраётганди. Ўзбекистонда ҳам ўрисникидай адолатни кўришни хохлаётган хақиқатталаблар бу адолатни Президент ўтадиган йўлга оналарни ётқизиб эмас, билим, тафаккур, ақл, идрок билан талаб қилиш кераклигига қачон ақли етади?!
Биламан, хозир ўша онахон мен телефонда кесиб қўйган “маъруза”ни давомини эшитяпти. Тўрт “грамотний” фарзанди тўрт томондан еяётгани ҳам аниқ!
Лекин унга қанчалик ичим ачимасин барибир қўлимдан ҳеч нарса келмайди! Чунки ўзи тарбияни нотўғри берган ва энди буни захрини тотишга ҳам мажбур эди!
..Бугун яна холанинг телефонидан қўнғироқ бўлди.Сўнг Кореяга кетмоқчи бўлган ўғлидан ҳам узундан -узоқ хақоратли смслар келди. Жавоб ёзмадим. Зеро гапириш бефойда. Қолаверса ўзлари ёзишгандай “агарат”ларига отадиган тошим ҳам қолмаганди.
Муаззам Иброҳимова